رام كرد تا به امر او در دريا به حركت در آيد و رودها را براى شما رام نمود . و خورشيد و ماه را كه همواره در حركتند و شب و روز را براى شما مسخر كرد و از هر چه سؤال كرديد به شما داد و اگر نعمتهاى خدا را بشماريد ، آنها را نخواهيد شمرد . انسان به خود ستمكاران و كفران كنندهء نعمتهاست .
شمارهء آيات :
بنا بر عدد كوفيان و مدنيان چهار آيه و بنا بر شمارش ديگران سه آيه است .
اختلاف در
« اللَّيْلَ وَ النَّهارَ »
است .
قرائت :
زيد به نقل از يعقوب ، « من كل » به تنوين قرائت كرده است . قرائت ابن عباس و حسن و امام باقر ( ع ) و امام صادق ( ع ) و ضحاك و عمرو بن قائد نيز همين است . ديگران بدون تنوين خوانده و اضافهء به ما بعد كردهاند .
در صورتى كه به تنوين خوانده شود ، بخاطر اين است كه مفعول در كلام ذكر شده است . يعنى : به شما داده است آنچه را خواستهايد از هر چيزى . ضحاك گويد : طبق اين قرائت ، « ما » حرف نفى است . يعنى : از هر چيزى كه سؤال نكردهايد بشما داده است .
در صورتى كه : كلمه را بدون تنوين و مضاف ، بخوانيم ، مفعول محذوف خواهد بود .
لغت :
خلال : دوستى ميان دو كس . مصدر باب مفاعله . امرء القيس گويد :
صرفت الهوى عنهن من خشية الردى * و لست بمقلى الخلال و لا قال
يعنى از ترس هلاك شدن ، از عشق ايشان خوددارى كردم . من نه نسبت به دوستى كينه دارم و نه مورد كينه واقع شدهام .
ممكن است : « خلال » جمع « خله » ( دوست ) باشد مثل قله و قلال .
دؤوب : انجام دادن عملى از روى عادت . اسم فاعل آن « دائب » است .
اعراب :
يقيموا : فعل مضارع مجزوم . در بارهء جزم آن سه وجه است :