إِسْحاقَ »
« 1 » زيرا مادرش در ولادت ابن يامين از دنيا رفت و يعقوب خالهء او را به ازدواج خويش در آورد ، ولى ابن اسحاق و جبائى گفتهاند : مادرش زنده بود و منظور همان پدر و مادر حقيقى يوسف مىباشد ، و حسن گفته : مادرش راحيل زنده شد تا براى يوسف سجده كند و خواب يوسف تعبير كند .
« وَ قالَ ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ »
و پيش از ورود بمصر بدانها گفت : بمصر در آئيد كه انشاء اللَّه در امان خواهيد بود . و علت ذكر اين بيان آن بود كه پيش از آن از پادشاهان مصرى ترس داشتند و بدون اجازه و اذن آنها نمىتوانستند بدانجا وارد شوند ، وهب گفته : روزى كه آنها وارد مصر شدند جمعاً هفتاد و سه نفر بودند و هنگامى كه با موسى از مصر بيرون آمدند بيش از ششهزار و پانصد و هفتاد نفر مرد در ميان آنها بود .
« وَ رَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ »
و پدر و مادرش را بخاطر احترام و بزرگداشتشان بر - سرير سلطنت بالا برد .
« وَ خَرُّوا لَهُ سُجَّداً »
و همه بعنوان احترام يوسف برو در افتادند ، و در آن زمان رسم اين بود كه براى احترام بزرگتر سجده ميكردند و در شريعت آنها سجده براى غير خدا جايز بود ولى براى امت اسلام سجده مخصوص خدا گشت و در مورد احترام بزرگان بجاى سجده بسلام مأمور شدند كه تحيت اهل بهشت است . - و اين قولى است كه از قتاده و زجاج نقل شده - و كلبى گفته : سجدهء آنها خم شدن به حال ركوع بود چنانچه عجمها در وقت احترام بزرگان خود انجام ميدهند ، و از ابن عباس نقل شده كه گفته است : سجدهء آنها سجدهء شكر براى خدا بود چنانچه مردمان صالح خدا در وقت تجديد نعمت ، سجدهء شكر ميكنند و ضمير در « له » به خدا بر ميگردد يعنى با مشاهدهء آن نعمت براى خدا سجدهء شكر كردند منتهى در وقت سجده رو به يوسف كردند ، چنانچه گفته مىشود « صلى للقبلة » يعنى رو به قبله نماز خواند . و همين معنى از امام صادق عليه السلام نيز روايت شده .
هامش
( 1 ) - سورهء بقره آيهء 133 .