يامين بارهاى برادران را بازرسى كرد .
« ثُمَّ اسْتَخْرَجَها مِنْ وِعاءِ أَخِيهِ »
و سپس پيمانه را از بار برادرش بيرون آورد . و اينكه ابتداء بار آنها را بازرسى كرد براى اين بود كه اگر از اول بسراغ بار برادرش ابن يامين ميرفت آنان مىفهميدند كه خود او اين كار را كرده و پيمانه را در بار او نهاده است . . .
در اينوقت فرزندان يعقوب بسوى ابن يامين هجوم برده و گفتند : ما را رسوا و رو سياه كردى ؟ چه وقت اين پيمانه را برداشتى ؟ ابن يامين گفت : همان كسى كه پولها را در بار شما گذارد همان نيز اين پيمانه را در بار من گذارد .
« كَذلِكَ كِدْنا لِيُوسُفَ »
يعنى ما اين راه را بيوسف الهام كرديم كه براى نگاه داشتن برادر پيش خود از اين راه استفاده كند ، و چنانچه فرزندان يعقوب در ابتداء با يوسف آن گونه رفتار كردند و آن نقشه را دربارهاش كشيدند ما نيز سزاى آنها را اين گونه داديم ، و ربيع گفته : يعنى بيوسف الهام كرديم ، و ديگرى گفته : يعنى براى او تدبير كرديم .
« ما كانَ لِيَأْخُذَ أَخاهُ فِي دِينِ الْمَلِكِ »
قتادة گفته : يعنى در قانون پادشاه مصر اين حكم نبود كه سارق را نزد خود نگهدارند و از اينرو يوسف نمىتوانست از روى قانون شاه مصر اين كار را بكند كه برادر خود را با اين تدبير نزد خود نگاه دارد . و ابن عباس گفته معناى
« فِي دِينِ الْمَلِكِ »
يعنى در سلطنت و قدرت شاه . . . و ديگرى گفته : يعنى در عادت و معمول او . و قول ديگر آنست كه گفتهاند : چون يوسف از روى عدالت حكم ميكرد بدون اين حيله نمىتوانست در مورد سارق چنين فرمانى بدهد .
« إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ »
يعنى مگر آنكه خدا بخواهد براى اين عمل يوسف عذرى قرار دهد . و برخى گفتهاند : يعنى مگر آنكه خدا بخواهد يوسف را به اين كار مأمور سازد ، زيرا يوسف نمىتوانست بگويد : او برادر من است و بدون اين راه هم نمىتوانست او را نزد خود نگاه دارد چون عمل او ظلم محسوب ميشد ، و قانون خاندان يوسف آن بود كه دزد را به صورت بردگى نگاه دارند ، و قانون شاه و مصريان آن بود كه او را بزنند و غرامت مال را از وى بگيرند ، و يوسف عليه السلام روى گفتهء خودشان ابن يامين را نگاهداشت ، و مطابق همان گفتهء خودشان كه ميخواستند تا بدينوسيله سرقت را از