« إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ »
كه نفس انسانى زياد بگناه و شهوت وادار مىكند و گاهى هم انسان را بگناه ميكشاند ، و الف و لام در « النفس » ممكن است براى جنس باشد يعنى همهء نفوس اين گونه است و ممكن است به معناى عهد باشد يعنى نفس من اين گونه است .
« إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي »
مگر آن كس كه خدا به او رحم كند و بلطف خويش از گناه و معصيت نگاهش دارد ، كه لفظ « ما » را به معناى « من » بگيريم چنانچه در آيهء
« ما طابَ لَكُمْ
« 1 » » است ، و ممكن است معناى آيه اين باشد كه « مگر آن مدتى كه خدا آن را - نگاه دارد » و كسى كه جملات فوق را كلام يوسف دانسته گفته است : منظور آن حضرت تقاضاى نفسانى و خواهش و ميل طبيعى است نه عزم و تصميم بر گناه يعنى من نفس خود را از آنچه مطابق فطرت و طبيعت بشرى است و در وجود هر انسانى هست مبرا نمىكنم و نميگويم روى طبع خود از انجام گناه خوددارى كردم بلكه بلطف خدا و هدايت و دستگيرى او بود كه دست از گناه كشيدم . و حسن گفته : نكتهء اينكه يوسف اين جمله را فرمود براى آن بود كه خوش نداشت خود ستايى كند .
« إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ »
كه پروردگار من نسبت به بندگان خود آمرزنده و مهربان است .
هامش
( 1 ) - سورهء نساء آيهء 3 .