« وَ جاءَكَ فِي هذِهِ الْحَقُّ »
و حق در اينجا براى تو آمد ، ابن عباس و حسن و مجاهد گفتهاند : يعنى در اين سوره ، و قتاده گفته : يعنى در اين دنيا ، و جبائى گفته : در اين داستانها . و منظور از حق همان حقيقت و راستى وعده و وعيد او است . و ديگرى گفته :
يعنى در ذكر اين آيههايى كه پيش از اين ذكر شد حق براى تو آمد در اينكه مردم سزاى اعمال خود را بطور كامل خواهند ديد ، و معناى اينكه حق در اين آيهها يا در اين سوره آمده آن نيست كه در جاى ديگر قرآن نيامده و آيههاى ديگر حق نيست بلكه اين جمله براى تأكيد است .
« وَ مَوْعِظَةٌ وَ ذِكْرى لِلْمُؤْمِنِينَ »
و پندى براى تو آمد كه مردمان جاهل را بدان پند دهى و از گناهان بازدارى . و تذكرى است كه مؤمنان را متذكر آخرت سازد .
« وَ قُلْ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ »
و اين آيه نظير آن آيهء ديگر است كه فرموده :
« اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ »
« 1 » - هر چه ميخواهيد بكنيد .
« إِنَّا عامِلُونَ »
كه ما نيز طبق آنچه خدا فرمان داده عمل ميكنيم و تفسير اين آيه پيش از اين نيز گذشت « 2 » .
« وَ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ »
و شما منتظر عقابى باشيد كه خدا براى كفرتان وعده داده ، كه ما نيز منتظر ثوابى هستيم كه پروردگار ما براى ايمان ما وعده فرموده است . و ابن جريج گفته : يعنى شما منتظر وعدهء دروغى شيطان باشيد كه ما نيز منتظر وعدهء راست پروردگار خود در مورد نصرت و پيروزى بر شما هستيم .
« وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ »
يعنى علم آنچه در آسمان و زمين پنهان است براى خدا است و چيزى از وى پوشيده نيست - چنانچه ضحاك گفته - و ديگرى گفته :
يعنى خدا مالك چيزهايى است كه در آسمان و زمين پنهان است . و ابن عباس گفته :
خزينههاى آسمان و زمين خاص خدا است ، و در گفتار برخى از مشايخ كه بدشمنى با شيعه معروف است مشاهده كردم كه در تفسير خود در ذيل اين آيه نسبت به شيعه ظلم كرده و گفته است : اين آيه دليل است بر اينكه علم غيب مخصوص خداوند است بر خلاف آنچه
هامش
( 1 ) - سورهء فصلت آيهء 40 .
( 2 ) در ذيل آيهء 93 .