مربوط است بگفتار خداى تعالى ( كه پيش از اين فرمايد ) :
« أَ تَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ »
و منظور اين است كه اگر شما از آنها بترسيد در شرك ورزى با آنها يكسانيد . . .
« فعسى اولئك ان يكونوا من المهتدين » يعنى راه يافتگان بسوى بهشت ، و رسيدن به ثواب آن ، و در اينكه خداى تعالى در اين آيه پس از ايمان به خدا ، نماز و زكات را جداگانه ذكر فرموده دليل بر اين است كه لفظ ايمان شامل اعمال و افعال اعضاء و جوارح نشود ، ( و معناى ايمان تنها همان اعتقاد قلبى است ) و گرنه عطف كردن اعمالى را كه داخل در همان ايمان است بدان جايز نبود ، و آن كس كه گفته است : مقصود از اين عطف شرح و تفصيل معناى ايمان و توضيح بيشترى براى آن است ظاهر آيه را ناديده گرفته است « 1 » .
هامش
( 1 ) - براى توضيح اين قسمت از گفتار مؤلف بايد خوانندگان محترم توجه داشته باشند كه ميان علما اختلاف است كه آيا ايمان تنها همان اقرار و اعتراف و عقيدهء قلبى بيگانگى خدا و دستورات پيمبران و نمايندگان او است يا اضافه بر عقيده و اقرار ، عمل به اعمال دينى و افعال واجبه هم نيز جزء ايمان است كه شخص مؤمن گذشته از اينكه بايد به زبان اقرار بيگانگى خدا و ساير اصول و فروع اسلام كند و بدانها اعتقاد هم داشته باشد ، بايد به احكام و دستورات اسلام نيز در خارج عمل كند تا اطلاق مؤمن بر او صحيح باشد ، ( و باصطلاح ساده ، مؤمن باشد ) يا تنها همان اقرار و عقيده براى اطلاق ايمان كافى است ، و مؤلف بزرگوار ميخواهد با اين آيه استدلال كند كه ايمان تنها همان اقرار و عقيده است ، و عمل بدستورات و احكام اسلام دخالتى در اطلاق ايمان بر شخص مؤمن ندارد . . . و البته اين مختصر براى توضيح سخن مؤلف بود و اما اينكه آيا اين نظر مؤلف صحيح است يا نه ، احتياج ببحث مفصلى دارد كه از وضع ترجمه و پاورقى خارج است ، و براى توضيح بيشتر بايد بكتب ديگرى كه مشروحاً در اينباره بحث كردهاند مراجعه شود .