بيان آيه 17 - 18
شرح لغات :
مسجد در اصل به معناى جاى سجده است ، و بجايى كه مهياى براى نماز جماعت است اطلاق گردد ، و تعمير به معناى ترميم خرابى بنا است ، و از همين باب است تعمير به معناى زيارت ( و ديدار دوستان ) زيرا بوسيلهء زيارت ترميم حال گردد .
تفسير :
پس از آنكه خداى سبحان بكارزار مشركان دستور فرمود و از دوستى و ارتباط با آنها جلوگيرى كرد ، در اينجا دستور جلوگيرى و ممانعت آنها را از مساجد صادر كرده فرمايد :
« ما كانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَساجِدَ اللَّهِ »
يعنى شايسته نيست مشركان اقدام به تعمير مساجد خدا كرده و سرپرستى و توليت اين كار را به عهده گيرند ، و كار تعمير آنها حق مسلمانان است ، و برخى گفتهاند : منظور مسجد الحرام تنها است ، و در مقابل اينها برخى گفتهاند : اين آيه همهء مساجد را شامل شود .
« شاهِدِينَ عَلى أَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِ »
يعنى در حال گواهى دادنشان بكفر خويشتن - يا با گواهى دادن بر كفر خويش - و در اينكه آيا منظور از تعمير چيست اختلاف است ، برخى گفتهاند : منظور از تعمير رفتن به مسجد و ورود در آن است چنانچه گويند :
فلان كس فلان مجلس را تعمير مىكند ، يعنى زياد بدانجا ميرود ، و تعمير مسجد نيز به همان انجام عبادت و اطاعت خدا در آن صورت گيرد ، و دستهاى ديگر چون جبائى گفتهاند : تعمير مسجد همان اصلاح كردن و ترميم ويرانى آن است ، مقصود اين است كه آنها ترميم مسجد نكنند چون منظور از ترميم خرابى مسجد عبادت در آن است ( نه اعمال شرك آميز آنها ) و حسن گفته : تعمير مسجد يعنى از اهل آن بودن ، و منظور