گريست . . . و معناى اين جمله آن است كه اگر آسمان بر مرگ كسى بگريد بر او ميگريد ، و در اينجا هم اين گونه است ، و معناى آيه اين است كه اگر تو - بر فرض محال - از شكاكان شوى و شك و ترديدى پيدا كنى در اين صورت از آنان كه پيش از تو بوده و كتاب را ميخوانند بپرس . . . و اين وجهى است كه از فراء و ديگران نقل شده .
3 - مخاطب در اين آيه هر شنونده و مخاطبى است يعنى اى مخاطب و اى شنونده اگر تو در آنچه ما بوسيلهء پيغمبر خود محمد - صلى اللَّه عليه و آله - بر تو فرستادهايم شك و ترديد دارى پس بپرس . . . و بنا بر اين مورد خطاب در اين آيه ديگران هستند نه رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - .
4 - زجاج گفته ممكن است « ان » در آيه به معناى « ما » باشد يعنى اى محمد تو نسبت به آنچه بر تو نازل كردهايم در شك و ترديدى نيستى اما براى ازدياد و بصيرت از اهل كتاب بپرس . . . يعنى ما كه به تو دستور ميدهيم از اهل كتاب بپرس نه بخاطر آن است كه تو شك دارى ، بلكه براى ازدياد ايمان و بصيرت تو است . . . چنانچه در داستان ابراهيم عليه السلام است كه وقتى خداى تعالى به دو گفت : مگر ايمان نياوردهاى ؟
پاسخ داد : چرا ! ولى براى آنكه دلم مطمئن گردد . . . و اين ازدياد ايمان و بصيرت موجب ابطال صحت عقيده نميگردد .
و اينكه خداى سبحان بسئوال از اهل كتاب دستور فرموده با اينكه اكثر آنها نبوت پيغمبر را منكر بودند بيكى از دو جهت بوده :
اول - اين دستور در مورد سؤال از همان ايراد اندكى از اهل كتاب بوده كه ايمان آورده بودند مانند عبد اللَّه بن سلام و كعب الاحبار و تميم الدارى و امثال آنها - و اين وجهى است كه ابن عباس و مجاهد و ضحاك گفتهاند .
دوم - معناى آيه اين است كه اوصاف پيغمبرى را كه در كتابهاى آنها به آمدنش بشارت داده و از ظهورش خبر دادهاند سؤال كن آن گاه آن اوصاف را با رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - تطبيق كن و ببين چگونه مطابقت با آن حضرت دارد ، و اين قول دوم قوى است ، زيرا اين سورهء شريفه در مكه نازل شده و عبد اللَّه بن سلام و ديگران
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى) — صفحة 357
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٣٥٧