اين كار موجب سختى بيشترى براى آنها ميگردد . و برخى گفتهاند : يعنى پس از گرفتن اموال آنان را بميران و نابودشان گردان ، و قول سوم آن است كه منظور سخت دلى و مهر زدن بر دل آنان باشد « 1 » .
« فَلا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ »
در اين آيه از نظر اعراب و معنى چند قول است :
1 - جملهء
« فَلا يُؤْمِنُوا »
از نظر اعراب منصوب و جواب صيغه أمر در
« رَبَّنَا اطْمِسْ . . . »
باشد يعنى پروردگارا اموالشان را نابود گردان . . . كه ديگر ايمان نياورند تا وقتى كه عذاب دردناك تو را ببينند . . .
2 - و يا اينكه بنا بر همان نصب بگذاريم ولى آن را به جملهء « ليضلوا » عطف كنيم ، يعنى تا گمراه شوند و در نتيجه ايمان نياورند . . .
3 - اينكه آن را مجزوم بدانيم و معناى آن همان نفرين باشد كه خدايا اينان تا وقتى عذاب دردناك را مىبينند ايمان نياورند .
4 - معناى ديگر آن است كه اينان از روى اجبار هم تا وقتى عذاب را نبينند ايمان نخواهند آورد ، و در همان حال هم از روى اختيار هرگز ايمان نميآورند .
خداى تعالى بدنبال اين آيه خبر ميدهد كه دعاى آن دو را مستجاب فرموده كه گويد :
« قالَ قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُكُما »
خداى تعالى بموسى فرمود : دعاى شما مستجاب شد و چنانچه عكرمة و ربيع و ابو العالية و بيشتر مفسران گفتهاند : كسى كه دعا كرد موسى عليه السلام بود ، و هارون بدعاى موسى آمين گفت ، و خداى تعالى هر دو را دعا كننده ناميده است ، و گذشته از اين معناى آمين نيز دعا است يعنى « خدايا اين دعا را مستجاب فرما » ( پس در حقيقت هارون نيز دعا كرد ) .
« فَاسْتَقِيما »
يعنى طبق مأموريتى كه داريد در موعظه و بيم دادن مردم از عذاب خدا و دعوت آنان بسوى ايمان بخداى تعالى استقامت ورزيد . ابن جريح گفته :
هامش
( 1 ) - بمعنايى كه در آيهء 87 سورهء توبه . . .« وَ طُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ »و امثال آن گذشت .