استفهامى است ولى منظور تحريك و ايجاب است و معناى اين جمله آن است كه چرا كار زار نميكنيد با مردمى كه پيمانهاى خويش شكستند . . . و در اينكه منظور چه كسانى بودند اختلاف است برخى گفتهاند : آنها يهوديانى بودند كه پيمان شكنى كرده و ( در جنگ احزاب ) بطرفدارى از مشركين بجنگ مسلمانان آمدند .
« وَ هَمُّوا بِإِخْراجِ الرَّسُولِ »
و چنانچه مردم مكه رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - را از مكه بيرون كردند اينها نيز در صدد بيرون كردن آن حضرت از مدينه برآمدند - و اين مطابق تفسيرى است كه از جبائى و قاضى در تفسير اين جمله نقل شده - و برخى گفتهاند : منظور همان مردم مشرك قريش و اهل مكه هستند .
« وَ هُمْ بَدَؤُكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ »
ابن اسحاق و جبائى گفتهاند : يعنى اينها بودند كه آغاز به پيمان شكنى كردند ، زجاج گفته : يعنى با هم پيمانان رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - كه منظور قبيلهء خزاعه است ، آغاز كار زار و جنگ كردند ، و برخى گفتهاند : يعنى در جنگ بدر با شما آغاز كارزار كردند و با اينكه كاروانشان بسلامت به مكه رسيد ( و ديگر سببى براى توقف و جنگ آنها در بدر نبود ) گفتند : ما از اينجا باز نگرديم تا محمد و همراهانش را نابود و ريشه كن كنيم .
« أَ تَخْشَوْنَهُمْ . . . »
يعنى آيا ميترسيد كه از جنگ با آنها بناراحتى و پيش آمد ناگوارى دچار شويد ؟ . . كه جمله در قالب استفهام ادا شده ولى منظور دلير كردن مسلمانان است براى كارزار با آنها ، و غايت فصاحت در اين جمله به كار رفته زيرا با يك لفظ هم آنها را سرزنش فرموده و هم بجنگ دليرشان ساخته .
« فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ »
يعنى از آنها نترسيد ، و بخاطر حفظ جان خود از جنگ با آنها دست نكشيد زيرا اگر براستى بعقاب و ثواب خدا ايمان داريد خداى تعالى سزاوارتر است كه بخاطر واگذاردن دستورى كه در كار زار با آنها داده و ترك آن از عقابش ترس و بيم داشته باشيد ، و به بيان ديگر يعنى اگر براستى مؤمن هستيد بهتر است از خدا ترس داشته باشيد نه از ديگران - در صورتى كه خدا داناتر و حكمش والاتر است - .