« فَقُلْ لِي عَمَلِي وَ لَكُمْ عَمَلُكُمْ »
بگو اگر من دروغ ميگويم و بال و كيفر آن بر - خودم باشد و كيفر عمل شما هم بر خودتان باشد .
« أَنْتُمْ بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ »
شما از كارى كه من ميكنم بيزاريد و من از آنچه شما ميكنيد بيزارم . و اين آيات نظير آيات سورهء كافرون است :
« قُلْ يا - أَيُّهَا الْكافِرُونَ لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ . . . »
و اين تهديدى است از جانب خداى تعالى براى كافران ، مانند آيهء ديگر كه فرمايد :
« اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ . . . »
« 1 » ( شما بجاى خويش عمل كنيد من هم بجاى خود . . . به زودى خواهيد دانست . . . ) و مانند آن . و برخى گفتهاند : اين آيه بوسيلهء آيهء قتال منسوخ گشته كه در آنجا خداوند دستور كشتار آنها را ميدهد . و برخى ديگر گفتهاند : منافاتى ميان اين دو آيه نيست ، زيرا اين آيه براى بيزارى جستن و تهديد آنها است ، و منافاتى با دستور جهاد و كارزار با آنها ندارد .
« وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ »
يعنى و از اين كافران كسانى هستند كه به تو گوش فرا دهند ، و البته اين گوش دادنشان نه براى فهميدن بوده بلكه براى رد كردن آن است ، و از اينرو مورد نكوهش و مذمت قرار گرفتند و آنها را همچون كرانى قرار داده است چون گوش دادنى كه براى فهم نباشد و براى رد كردن باشد سودى نبخشد و مانند كسانى هستند كه اصلا گوش ندارند .
« أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ كانُوا لا يَعْقِلُونَ »
آيا اى پيغمبر تو ميتوانى كر را بشنوانى ، با اينكه جاهل هم هستند .
« وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْكَ »
خو از آنها كسانى هستند كه به تو نگاه ميكنند ، يعنى به اعمال و رفتار تو نگاه ميكنند ، نه آنكه نگاه آنها از روى حقيقت و اعتبار باشد بلكه نگاهشان بر طبق عادت است ، و از اينرو از نگاه خود سودمند نگردند .
« أَ فَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ وَ لَوْ كانُوا لا يُبْصِرُونَ »
يعنى همانطور كه تو نمىتوانى شخص كور را بينا كنى و از بينايى بهرهمندشان سازى ، همچنين نمىتوانى از آن دليلها و براهينى كه آوردهاى مردمى را كه صرفاً بدان مىنگرند و در صدد بهره بردن و سودمند شدن بدانها نيستند بهرهمند سازى . و بعضى گفتهاند : معناى اين دو آيه آن است كه : برخى
هامش
( 1 ) - سورهء انعام آيهء 135 و هود آيهء 93 و 121 و زمر آيهء 39 .