سؤال :
اگر كسى بگويد : چگونه خدا اينها را در مورد پرستش بتى كه سود و زيان نرساند نكوهش فرموده در صورتى كه اگر سود و زيان هم ميرساندند باز هم پرستش آنها جايز نبود ؟
پاسخ :
اينكه خداى تعالى آنان را در پرستش بتانى كه قادر بسود و زيان نيستند بالخصوص مذمت فرموده بخاطر آن است كه در صورتى كه پرستش آن چيزى كه نتواند به كسى نعمتى دهد اگر چه قدرت بر سود و زيانى داشته باشد قبيح و زشت باشد ، در اين صورت پرستش آن جماد بىشعورى كه به هيچ وجه قادر بر سود و زيانى نيست زشتتر خواهد بود ، و از اينجهت است كه خداى تعالى آن را بالخصوص ذكر فرموده و گرنه اصل پرستش غير خدا به هيچ نحو جايز نيست .
« وَ يَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ »
اين كافران ميگويند : ما اين بتان را پرستش ميكنيم تا در پيشگاه خدا براى ما وساطت كنند ، و خداوند بما اجازهء پرستش آنها را داده و در روز قيامت شفاعتشان را مىپذيرد ، و چنين گمان كردهاند كه پرستش اين بتان در تعظيم خداى تعالى مؤثر است ، و با اين توهم غلط هم سخنى زشت گفتند و هم عمل زشتى انجام دادند و هم توهم غلط و بيجايى كردند .
و حسن گفته : معناى آيه اين است كه اينها ميگفتند : اين بتان شفيعان ما در دنيا هستند و زندگى دنياى ما را اصلاح ميكنند . وى گويد : و اين بدانجهت بود كه آنها بروز قيامت اعتقاد نداشتند چنانچه خداى تعالى از آنها حكايت كرده و فرموده :
« وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ »
« 1 » ( و به خدا قسمهاى مؤكد خوردند كه هر كه بميرد خدا زندهاش نميكند ) ، و از اينرو منظورشان از وساطت و شفاعت بتان يعنى و ساعت در دنيا و زندگى آن نه شفاعت در روز آخرت .
« قُلْ أَ تُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِما لا يَعْلَمُ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ »
خداى سبحان در اين
هامش
( 1 ) - سورهء نحل آيهء 38 .