كلامى را كه پيغمبر بگويد از پيش خود نگفته و از اينرو قرآن نسخ نشده و هيچگاه پيغمبر از پيش خود قرآن را تغيير نخواهد داد و اگر سخنى در نسخ قرآن بگويد همان سخن از جانب خدا است منتهى به صورت قرآن نيست و دليل بر اين همان آيهاى است كه خدا فرموده :
« وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى »
« 1 » پيغمبر از روى هوى و هوس سخن نگويد و هر چه بگويد از روى وحيى است كه به دو شده .
« قُلْ لَوْ شاءَ اللَّهُ ما تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ »
يعنى اگر خدا ميخواست آن را بر شما نميخواندم يعنى آن را بر من نازل نميكرد .
« وَ لا أَدْراكُمْ بِهِ »
و خدا شما را بدان دانا نميكرد ، يعنى بر من نازل نميكرد تا من بر شما بخوانم ، و در نتيجه شما بدان دانا گرديد .
« فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ »
و من پيش از نزول قرآن روزگار درازى در ميان شما بودم و چيزى از آن بر شما نخواندم و ادعاى پيغمبرى نكردم تا وقتى كه خدا مرا بنبوت مبعوث فرمود .
« أَ فَلا تَعْقِلُونَ »
آيا بخردهاى خود در آن انديشه نميكنيد تا بدانيد كه مصلحت در آنى است كه خدا نازل فرموده نه آنچه شما آن را ميخوانيد . على بن عيسى گفته :
عقل آن علمى است كه بتوان بوسيلهء آن از روى چيز موجود و حاضر بر چيزى كه مخفى و غايب است استدلال كرد ، و مردم در اينباره متفاوتند . برخى عاقلتر از ديگران هستند و قدرت بيشترى براى استدلال دارند .
« فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً . . . »
يعنى هيچكس ستمكارتر نيست از آنكه بر خدا افتراء بندد .
« إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ »
( و براستى كه گروه مجرم رستگار نشوند ) حسن گفته منظور از مجرمان مردمان مشرك هستند .
هامش
( 1 ) - سوره نجم آيهء 3 - 4 .