شأن نزول :
مقاتل گفته : اين آيات دربارهء پنج تن بنامهاى : عبد اللَّه بن امية مخزومى ، و وليد بن مغيرة ، و مكرز بن حفص ، و عمرو بن عبد اللَّه بن أبى قيس عامرى ، و عاص بن عامر بن هاشم نازل شد كه به پيغمبر اكرم - صلى اللَّه عليه و آله - گفتند : قرآنى براى ما بياور كه موضوع دست كشيدن از پرستش « لات » و « عزى » و « مناة » و « هبل » در آن نباشد و از آنها عيبجويى نكرده باشد ، يا آن را تغيير و تبديل داده از پيش خود سخنى در اينباره بگو .
و كلبى گويد : اين آيات دربارهء مستهزءين ( مسخره كنندگان ) نازل گشت كه گفتند اى محمد قرآنى جز اين بياور كه مطابق طريقه و رفتار ما باشد .
تفسير
« وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا
بَيِّناتٍ »
و چون آيههاى ما كه در قرآن نازل شده و حلال و حرام و ساير احكام را كه بطور وضوح بيان داشتهايم بر آنها خوانده شود .
« قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنَا »
آنان كه به قيامت و حشر و نشر ايمان نياورده و از عتاب ما نمىترسند و پاداش نيك ما را خواهان نيستند ، ميگويند :
« ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هذا »
قرآنى جز اين كه بر ما ميخوانى براى ما بياور .
« أَوْ بَدِّلْهُ »
يا آن را بر خلاف آنچه قرائت ميكنى بگردان . و برخى گفتهاند : يعنى احكام حلال و حرام آن را تغيير ده ، و منظورشان از اين سخن آن بود كه خطر از آنها زائل گشته و آزادانه هر چه ميخواهند انجام دهند .
« قُلْ ما يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِي »
بگو مرا نرسد كه آن را از پيش خود تغيير دهم ، و گذشته اين آيهها معجزه است و من قدرت ندارم مانند آنها بياورم .
« إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا ما يُوحى إِلَيَّ »
جز آنچه را بر من وحى مىشود پيروى نميكنم .
« إِنِّي أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ »
و من اگر نافرمانى پروردگار خود را بكنم و از ديگرى پيروى نمايم از عذاب روز قيامت ميترسم ، و كسى كه خواسته است با اين آيه استدلال كند كه نسخ قرآن بسنت جايز نيست از راه صواب بدور رفته ، زيرا