شرح لغات :
عزيز : به معناى سخت . و عزيز در صفات خداى تعالى به معناى منيع و نيرومندى است كه هر چه بخواهد انجام دهد بر او گران نيست .
عنت : برخورد با رنج و آزارى است كه سينه را تنگ كند .
توكل : واگذاردن كار است به خدا روى اطمينان و اعتماد بحسن تدبير و كفايت او .
تفسير :
سپس خداى سبحان اين مطلب را ياد آورى فرموده كه اين منافقان از نظر و تدبر در چيزهايى كه موجب تنبه و شايستهء تدبر است رو گردانده و اعراض ميكنند ، و از اينرو فرمايد :
« أَ وَ لا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ . . . »
آيا اين منافقان نمىدانند يا نمىبينند كه مورد آزمايش و امتحان قرار گيرند .
« فِي كُلِّ عامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ »
در هر سالى يك بار يا دو بار به بيماريها و گرسنگى و اين خود خبر دهندهء مرگ است .
« ثُمَّ لا يَتُوبُونَ وَ لا هُمْ يَذَّكَّرُونَ »
و با اينحال از گفتهء خود باز نگشته و متذكر نعمتهاى خدا كه در وجود آنها است نيستند ، و از ابن عباس و حسن نقل شده كه گفتهاند :
يعنى اينها بوسيلهء جهاد در ركاب رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - امتحان شوند ، كه نصرت و يارى خدا را كه از پيغمبر فرموده مشاهده ميكنند ، و همچنين ابتلاى دشمنان آن حضرت را بقتل و اسارت مىبينند . . و مجاهد گفته : يعنى بقحطى و گرسنگى امتحان شوند . و مقاتل گفته : بوسيلهء دريده شدن پرده و آشكار شدن خبث سريره و ناپاكى باطنشان امتحان گردند ، و ضحاك گويد : بوسيلهء بلا و جلاى از وطن و نيامدن باران و از بين رفتن ميوهها .
« وَ إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ »
و چون در وقتى كه حضور پيغمبر هستند سورهاى از قرآن نازل گردد شنيدن آن سوره را خوش ندارند و بهمديگر مىنگرند ، و اشاره مىكنند .