كه سيل آن را برده باشد ؟
هار : ساقط و ريخته شده .
شأن نزول :
مفسران گفتهاند : قبيلهء بنى عمرو بن عوف مسجد قبا را بنا كردند و بنزد رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - فرستادند و درخواست كردند حضرت در آن مسجد نماز گزارد ، رسول خدا نيز بدانجا رفت و در آن مسجد نماز خواند ، گروهى از منافقان از قبيلهء بنى غنم بن عوف بر آنها رشگ برده گفتند : ما نيز مسجدى ميسازيم و در آن نماز ميگزاريم و از اين پس به جماعت محمد حاضر نمىشويم ، و اينان دوازده نفر - و بگفتهء بعضى پانزده نفر بودند - كه از آن جمله بود : ثعلبة بن حاطب و معتب بن قشير و نبتل بن حارث ، آنها مسجدى در كنار مسجد قبا ساختند و چون از بناى آن فراغت يافتند بنزد رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - رفته و در وقتى كه آن حضرت آمادهء حركت بسوى تبوك بود بوى عرضكردند : ما براى بيماران و گرفتاران و شبهاى بارانى و شبهاى زمستانى مسجدى ساختهايم و ميل داريم حضرتت بدانجا آمده و نمازى در آن بگزارى و براى بركت آن دعا كنى ، حضرت در جواب آنان فرمود : من اكنون در سر راه سفر هستم و بخواست خدا چون بازگشتيم بنزد شما خواهم آمد و در آن مسجد نماز ميگذاريم ، و چون آن حضرت از تبوك بازگشت آيات فوق دربارهء مسجد مزبور نازل شد .
تفسير :
سپس خداوند سبحان از جماعت ديگرى از منافقين نام ميبرد كه براى تفرقه انداختن ميان مسلمانان و ايجاد پريشانى در آنان مسجدى بنا نهاده و از اينرو فرمايد :
« وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً »
و آنهايى كه مسجدى بنا كردند . مسجد در اصل بمعنى محل سجود و در زبان عاميانه مكان مخصوص نماز است كه در اينجا از معنى عرفى مسجد استفاده شده نه از اصل آن .
« ضِراراً »
يعنى زيان آور براى اهل مسجد قباء و مسجد پيغمبر ( ص ) تا مردم