و اينكه خدا آنان را بسبقت و پيشى گرفتن ستايش فرموده بدانجهت است كه چون كسى به چيزى سبقت گيرد ديگران از او پيروى كنند و تابع او گردند ، پس او رهبر و داعى آن كار است ، و اگر كار خير و نيكى باشد او پيش گام در آن كار است و اگر كار بد و شرّى باشد نيز حال او بدتر از پيروان او است به همين جهت .
« مِنَ الْمُهاجِرِينَ »
آنان كه از مكه بمدينه و بحبشه هجرت كردند .
« وَ الْأَنْصارِ »
و از آن دسته انصار مدينه كه بزرگانشان به پذيرش اسلام سبقت جستند .
« وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ »
و آنان كه به كارهاى خير و پذيرش اسلام و پيروى راه آنها از ايشان پيروى كردند ، و اين آيه تمامى كسانى را كه در اين كارها از آنان پيروى كنند تا روز قيامت شامل مىشود .
« رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ »
خدا از اعمال و رفتار آنان راضى است ، و آنان نيز از خداى سبحان راضى هستند بخاطر پاداش شايانى كه به فرمانبردارى و ايمان و يقينشان به آنها ميدهد .
« وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي . . . »
يعنى تا خدا پايدار و باقى است آنان نيز در نعمتهاى بهشت باقى و پايدار خواهند بود .
« ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ »
يعنى رستگارى بزرگى كه هر نعمتى در برابرش اندك و كوچك است . و اين آيه دليل بر فضيلت پيشروان در اسلام و امتيازشان بر ديگران است بخاطر آن سختيها و مشقتهايى كه در پيشرفت دين كشيدند ، مانند جدايى و دورى از نزديكان و فاميل ، و نصرت دين با كمى افراد و زيادى دشمن ، و سبقت جستن به ايمان و دعوت بدان ، كه در هر يك از اين موارد دچار سختيها و دشواريهاى بسيارى گشتند .
و دربارهء نخستين كسى كه از مهاجرين برسولخدا - صلى اللَّه عليه و آله - ايمان آورد و مسلمان شد اختلاف است . عبد اللَّه بن عباس و جابر بن عبد اللَّه و انس و زيد بن ارقم و مجاهد و قتاده و ابن اسحاق و ديگران معتقدند كه نخستين كسى كه ايمان آورد خديجه بود و سپس على بن ابى طالب عليه السلام ، انس گويد : رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله -