تن از مردمان منافق ) گفتند : عبد الرحمن مردى است ريا كار كه تظاهر را دوست دارد و خوش دارد نامش بر سر زبانها بيفتد و نيز گفتند : خداوند از يك صاع خرما بىنياز و مستغنى است ، و خلاصه آنها از كسانى كه به مقدار زيادترى صدقه ميدادند بنام رياكارى عيبجويى ميكردند ، و از آنها كه كمتر داشتند به همان عنوان كمى و ناچيزى زبان عيبجويى بر آنها باز ميكردند .
« فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ »
يعنى استهزاشان ميكردند .
« سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ »
يعنى خدا بكيفر تمسخرشان آنها را تمسخر كند آن گاه كه بسوى دوزخ روند .
« وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ »
يعنى عذابى دردناك و الم انگيز . و در روايت است كه از رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - سؤال شد : كدام صدقه بهتر است ؟ فرمود : آنچه را شخص نيازمند فقير طاقت آن را داشته باشد .
« اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ »
صيغهء « استغفر » صيغهء امر است ولى مقصود مبالغه در نوميد ساختن از آمرزش است ، يعنى اگر بر طبق دستور و فرمان نيز براى آنها استغفار كنى يا بعنوان حرمت براى ايشان استغفار نكنى در اينجهت يكسان است كه خداى تعالى آنها را نخواهد آمرزيد ، چنانچه در جاى ديگر خداى سبحان فرمايد :
« سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ »
« 1 »
« إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ »
و منظور از لفظ هفتاد در اينجا مبالغه است نه اينكه خصوص اين عدد مقصود باشد ، مانند اينكه مردم ميگويند : « اگر هزار بار هم بگويى من نمىپذيرم » كه در اينجا منظور آن است كه هر چه بگويى من سخنت را نمىپذيرم نه اينكه مقصود خصوص عدد هزار باشد ، در اين آيه نيز مقصود مبالغه است نه اينكه در عدد هفتاد خصوصيتى باشد يعنى براى ايشان آمرزشى نيست .
و برخى گفتهاند : عرب را رسم است كه عدد هفت و هفتاد را براى مبالغه به كار ميبرد ،
هامش
( 1 ) - براى آنها يكسان است چه برايشان آمرزش بخواهى و چه آمرزش نخواهى هرگز خداوند آنها را نخواهد آمرزيد ( سورهء منافقون آيه 6 )