بيان آيه 61 تا 63
شرح لغات :
فرق بين « أحق » ( سزاوارتر ) و « اصلح » ( شايستهتر ) آن است كه « احق » گاهى از غير صفات فعل است مانند آنكه گويى « زيد أحق بالمال » ( زيد سزاوارتر بمال است ) ولى « أصلح » مخصوص صفات فعل است ، و از اينرو گفته مىشود : « اللَّه أحق بأن يطاع » ( خدا سزاوارتر است كه فرمانبرداريش شود ) ولى در اينمورد « اصلح » گفته نمىشود .
محادة : به معناى تجاوز از حد از روى دشمنى است ، و محادة ، و مخالفت ، و معاداة ، در معنا نظير يكديگر هستند ، و اصل آن به معناى منع است . و نيز محادة به حالت شتاب و سبكى در حال غضب گويند زيرا آن حالت انسان را از وظيفهء خود باز دارد .
خزى : رسوايى و آنچه از آن شرم آيد .
شأن نزول :
برخى گفتهاند : اين آيات دربارهء گروهى از منافقين نازل شد كه از آن جمله بود :
جلاس بن سويد ، و وشاس بن قيس ، و مخشى بن حمير ، و رفاعة بن عبد المنذر و ديگران كه اينان سخنان نابجايى ( دربارهء رسول خدا ) ميگفتند ، مردى از آنها گفت :
اين سخنان را نگوئيد كه ميترسيم به گوش محمد برسد و دربارهء ما تصميمى بگيرد ! جلاس به دو گفت : ما هر چه خواستيم مىگوييم آن گاه بنزد او ميرويم و منكر آن ميشويم و او باور مىكند چون محمد گوش شنوايى است .
و محمد بن اسحاق و جمعى ديگر گفتهاند : اين آيات دربارهء مردى بنام نبتل بن حارث نازل شد و او مردى سياه چهره و سرخ چشم و سوخته گونه و زشت رو بود كه سخنان پيغمبر - صلى اللَّه عليه و آله - را به گوش منافقان ميرسانيد ، به دو گفتند : اين كار را