مانند گفتار خداى تعالى :
« فَأَلْقِهْ إِلَيْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ ما ذا يَرْجِعُونَ »
« 1 » كه تقدير آن چنين است : « فالقه اليهم فانظر ما ذا يرجعون ثم تول عنهم » .
2 - سخنى است كه حسن و بلخى در تفسير آن ذكر كرده و گفتهاند : يعنى خدا ميخواهد با سخت گرفتن در تكليف آنها را در دنيا عذاب كند به اين ترتيب كه آنها را به انفاق در زكات و هم در جنگ مأمور كند تا آنها با توجه به اينكه به ثواب روز جزا ايمان ندارند از اينرو با كراهت و عدم رضايت آن را بپردازند و اين خود براى آنها عذابى است سخت .
3 - ابن زيد گفته : يعنى خدا ميخواهد آنها را با حفظ مال و مصيبتهايى كه بخاطر آن تحمل ميكنند و از آن سو از استفاده و منفعت آن محروم ميشوند در دنيا عذابشان كند .
4 - جبائى گفته : يعنى خدا ميخواهد آنها را در وقت پيروزى مؤمنان و تسلط آنها بر سر ايشان با گرفتن اموال و اولادشان به عذاب حسرت و ناراحتى دنيايى دچارشان سازد ، و اين سزاى كفر آنها باشد .
5 - منظور از عذاب آنها در دنيا بوسيلهء مال و اولاد آن است كه اينان با جمع و حفظ و دوستى آن و بخل و غصهاى كه براى آنها ميخورند همهء اينها براى ايشان عذاب است ، و همچنين در هنگام مرگ جدايى از آنها عذاب ديگرى است زيرا نميدانند بر سر آن اموال و اولاد چه ميآيد .
و حرف لام در
« لِيُعَذِّبَهُمْ »
محتمل است به معناى « أن » باشد ، و محتمل است لام نتيجه باشد ، و تقدير چنين مىشود : خدا ميخواهد آنان را در دنيا مهلت دهد تا عذابشان كند .
« وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ »
يعنى جانشان با مرگ هلاك شود و از بين برود .
هامش
( 1 ) - سورهء نمل آيه 28 و ترجمهء آيه چنين است : ( اين نامه را ببر ) و نزد ايشان بيفكن سپس بازگرد و ببين چه ميگويند ، كه تقدير آن اين است : كه نامه را نزد ايشان ببر و ببين چه ميگويند سپس باز گرد .