( 1 ) كسى از آن نجات مييافت او سعد بن معاذ بود ( يعنى براى همه هست ) [ ( 1 ) ] .
و چون سعد را دفن كردند مردى از انصار و مادرش در مرثيهء او اشعارى گفتند [ ( 2 ) ] .
اسامى شهداى جنگ خندق :
در جنگ خندق مجموعا شش نفر از مسلمانان بشهادت رسيدند بدين شرح :
از بنى عبد الاشهل : سعد بن معاذ و انس بن اوس . . . و عبد اللّه بن سهل ( 3 نفر ) .
از بنى جشم : طفيل بن نعمان ، و ثعلبة بن غنمة ( 2 نفر ) .
از بنى النجار : كعب بن زيد .
كشتگان مشركين :
و از مشركين سه نفر كشته شدند :
از بنى عبد الدار : منبه بن عثمان . . . كه تيرى با او اصابت كرد و چون بمكة رسيد در اثر همان تير كشته شد .
و از بنى مخزوم : نوفل بن عبد اللّه بود كه در خندق افتاد و مسلمانان او را بقتل رساندند [ ( 3 ) ] و پس از اينكه او را كشتند مشركين بنزد رسول خدا صلى اللّه عليه و آله فرستاده در خواست كردند جسد او را به آنها بفروشد و تا ده هزار درهم نيز حاضر شدند در مقابل آن بپردازند ، ولى رسول خدا صلى اللّه عليه و آله فرمود : ما نه به آن جسد نيازى داريم
هامش
[ ( 1 ) ] ولى در روايات شيعه ( چنانچه از امالى شيخ و علل صدوق رحمهما اللّه تعالى ) نقل شده كه رسول خدا صلى اللّه عليه و آله فرمود : فشار قبر سعد براى خاطر بد اخلاقى او در خانه بود . و حديث را بطور تفصيل مرحوم مامقانى در رجال خود در ترجمه سعد بن معاذ نقل كرده است .
[ ( 2 ) ] سيرة ج 2 : 252 .
[ ( 3 ) ] و در روايات شيعه است كه چون در خندق افتاد مسلمانان شروع كردند بسوى او سنگ پرتاب كردن ، نوفل گفت : به صورتى بهتر از اين مرا بكشيد ، يكى از شما در خندق فرود آيد تا من با او جنگ كنم على عليه السلام بميان خندق رفت و با ضربتى او را كشت . ( ارشاد مترجم ج 1 : 90 ) .