( 1 ) ميآمد تا بدين حال او را بصنعاء رساندند ، و هنگامى كه او را بدانجا رساندند از شدت لاغرى و ضعف همانند جوجهء مرغى شده بود ، و چنانچه گويند قلبش در سينه شكافت و بدين وضع جان سپرد .
ابن اسحاق نقل مىكند كه تا بدان سال در سرزمين عرب مرض آبله و سرخجه و همچنين درختهاى تلخ مانند : اسپند و هندوانه بو جهل ، ديده نشده بود و در آن سال براى اولين بار تمامى آنها ديده شد .
و چون خداى تعالى پيغمبر اكرم صلى اللّه عليه و آله را بنبوت مبعوث فرمود از جمله نعمتهائى كه بر قريش عنايت كرده و در قرآن ذكر فرمايد همين جريان پراكنده ساختن لشگر حبشه و دفع آنان است كه براى دوام زندگى و وضع ايشان لازم بود و در اين باره سورهء فيل نازل شد ، ( و ديگر اينكه چون شهر مكه محصولى نداشت و سرزمينى خشك بود ناچار بودند ساليانه دو بار براى تأمين زندگى بيمن و شام مسافرت كنند تا بوسيلهء تجارت با اين دو مملكت سودى ببرند و وضع زندگى خويش را تأمين نمايند و چون هواى يمن گرم بود زمستانها بيمن ميرفتند و تابستانها بشام سفر مىكردند ) و ادامهء اين ترتيب زندگى مستلزم اين بود كه از نظر خانه و وضع داخلى مكه تأمين داشته باشند و با حملهء ابرهة به شهر مكه اين امنيت بخطر افتاد و خداوند بوسيلهء دفع و انهزام آنها اين امنيت را براى ايشان تأمين كرد كه وضع زندگى ايشان بهم نخورد ، و براى تذكر اين مطلب نيز سورهء « لايلاف » [ ( 1 ) ] را نازل فرمود .
و از عايشه نقل شده است كه گويد : من در شهر مكه آن دو نفرى كه متصدى فيل لشگر حبشه بودند ديدم كه نابينا شده بودند و بوسيلهء گدائى امرار معاش مىنمودند .
هامش
[ ( 1 ) ] ابن هشام در اين جا پس از ذكر اين مطلب شرح و تفسيرى براى لغات اين دو سورهء مباركه ذكر مىكند و گاهى باشعار برخى از شعراى عرب استشهاد مينمايد كه چون دخالتى در ترجمهء ما نداشت از نقل آن خوددارى شد .