را در مغرب نشر دادند و پيروانشان را در شرق ترغيب به مهاجرت به آن مكان كردند ( ( 40 ) ) .
گزارشات نوبختى حاكى از وجود تيرگى روابط بين پيروان اسماعيليه و امام موسى كاظم ( ع ) است ، زيرا رهبران اسماعيلى به پيروان خود اجازه مىدادند تا اماميه معتقد به امام كاظم ( ع ) را مورد سوء قصد قرار دهند ( ( 41 ) ) . علاوه بر آن اماميه ، اسماعيليه را متهم مىكردند كه در دستگيرى امام كاظم ( ع ) دست داشتهاند ( ( 42 ) ) .
در حجاز ، موقعيت سومين گروه شيعه موسوم به حسنيان پس از شكست كامل دومين قيام آنها در فخ در سال 169 / 785 بسيار سخت شد . عباسيان اين نكته را كشف كردند كه عقيده مهدى در ميان حسنيان نشر يافته و اينان معتقدند كه او در مكه ظهور خواهد كرد . اين عقيده دو تن از رهبران حسنيان را به قيام مسلحانه ترغيب كرد . نخست نفس زكيه در سال 142 / 762 و سپس حسين بن على در سال 169 / 785 كه هر يك از آنها ادعاى مهدويت داشتند ( ( 43 ) ) . از اينرو عباسيان بمحدود - كردن حركات حسنيان ادامه دادند و آنان را وادار ساختند تا هر شب حضور خود را به حاكم ( والى ) اعلام دارند ( ( 44 ) ) .
اين وضعيت بحرانى امكان هر گونه اقدام نظامى را از حسنيان در حجاز سلب كرد ، بگونهاى كه دو برادر نفس زكيه پس از جنگ فخ مبادرت به ترك مدينه كردند تا ادعاى خود را در نقطهاى ديگر مطرح سازند . نخستين اينها يحيى محض بود كه به استان ديلم رفت و افكار خود را در آنجا ترويج كرد و حمايت چشمگير شاهزادگان محلى و مردم ديلم را بخاطر ترغيب آنان به قيام عليه هارون الرشيد در سال 175 / 791 جلب كرد ( ( 45 ) ) . برادر دوم موسوم به ادريس به مصر گريخت كه در آنجا پيروان زيادى داشت و با يارى واضح نامى كه كارمند شيعه در بريد ( پست ) دولتى بود از آنجا به مغرب گريخت . احتمال دارد كه پيروان او در مغرب تبليغاتى عليه عباسيان در آن ناحيه نشر داده باشند زيرا در طى سه سال ادريس به قيام عليه آنها همت گماشت و حكومت ادريسى را در سال 172 / 788 تشكيل داد ( ( 46 ) ) .
به نظر مىرسد در نتيجه اتخاذ سياست ضد علوى رشيد اين قبيل فعاليتهاى فراوان شيعى كه بخش عظيمى از قلمرو خلافت او را در بر گرفته بود روى داده باشد . در سال 171 / 787 هارون الرشيد نسبت به وفادارى علويان در بغداد مظنون شد و
تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم ( عج ) ( فارسي ) — صفحة 69
مساهمون: جاسم محمد حسين
ص٦٩