2 . تحليلى از توقيع سفير چهارم
توقيع امام دوازدهم پنج نكته را روشن مىسازد :
نخست ، نشان مىدهد كه سفير چهارم شش روز بعد از صدور توقيع رحلت مىكند . بنا به روايات اماميه ، سمرى در روز موعود در گذشت . اين نكته قابل ذكر است ، همانطور كه نقل شد ، امام دوازدهم زمان وفات سه سفير قبل از او را نيز پيشگوئى كردند ( ( 13 ) ) . از نظر اماميه اين پيشگويى حجت قاطعى است كه توقيع توسط شخص امام صادر شده است .
دوم ، امام به سفير چهارم امر فرمود هيچكس را به جانشينى خود يا احراز مسئوليت او تعيين نكند « و لا توصى الى احد فيقوم مقامك بعد وفاتك » ( ( 14 ) ) . اين امر بوضوح بر خاتمه ارتباط مستقيم بين امام و سفرا و وكلايش دلالت دارد . از اينرو امام در توقيع خود وجود هر گونه سفيرى را در غيبت كبرى قبل از ظهور حضرتش انكار مىكنند :
« و كسانى نزد هواداران من ( شيعيان ) مىآيند و مدعى رؤيت من مىشوند ولى آگاه باش هر كس قبل از قيام سفيانى و صيحه آسمانى ادعاى رؤيت مرا كند مفتر كذاب خواهد بود » ( ( 15 ) ) .
فعاليتهاى بسط يافته سازمان وكالت ، كه حدود 69 سال از 329 - 260 / 941 - 874 ادامه يافت با كلام سفير چهارم در رابطه با جانشين خود خاتمه يافت : خداوند هر چه بخواهد در اين امر انجام خواهد داد « لله امر هو بالغه » ( ( 16 ) ) .
سوم ، توقيع ، شروع غيبت دوم يا غيبت كامل را اعلام مىدارد ( فقد وقعت - الغيبة الثانية او التمامه ) ( ( 17 ) ) ، كه نعمانى آن را بعنوان دوره حيرت ( الحيره ) توصيف مىكند ( ( 18 ) ) . شيخ مفيد آن را غيبت بزرگتر ( الغيبة الطولى ) مىخواند درحالىكه متأخرين اماميه از آن به غيبت كبرى ( الغيبة الكبرى ) تعبير مىكنند ( ( 19 ) ) .
چهارم ، امام ظاهر نخواهد شد مگر آنكه خداوند به او اذن دهد . بازگشت او زمانى صورت خواهد گرفت كه بخاطر قساوت قلوب و پر شدن دنيا از ظلم و جور ، دور از انتظار مردم باشد .