ص 157 - 116 ، 1978 ، فيصل سامر ، ثورة الزنج ، بصره ، 1952 .
( 77 ) . اربيلى ، كشف الغمه ، ج 4 ، ص 428 ، بحار ، ج 50 ، ص 293 .
( 78 ) . طبرى ، ج 3 ، ص 2099 .
( 79 ) . طوسى روايت مىكند كه مرقد مطهر امام حسين ( ع ) در سال 273 / 886 احتمالا در اثر خرابكارى ويران شد ، بويژه اگر بخاطر آوريم كه مرقد امام على ( ع ) نيز تقريبا مقارن آن خراب گرديد ( طوسى ، تهذيب الاحكام ، ج 6 ، ص 12 - 111 ) .
( 80 ) . براى مطالعه تمايز بين قرامطه و مباركيه مراجعه كنيد به ق . مقالات ، ص 6 - 80 ، ن . فرق ، ص 74 - 67 ، الفصول المختاره ، ص 8 - 247 .
( 81 ) . ت . الغيبه ، ص 39 و 130 . ابن حوشب نويسندهء اسماعيلى در الكشف چندين آيه قرآنى را درباره روز قيامت مىآورد ، كه به عقيده او معنى آيات قيام قائم مهدى است ( الكشف ، ص 6 - 5 و 10 و 11 و 14 و 24 ، ابو يعقوب سيستانى ، كشف المحجوب ، ص 3 - 81 ، تهران ، 1949 . بعلاوه ، ابن حوشب روايتى منسوب به امام صادق ( ع ) را نقل مىكند ، كه حاكى از قيام قائم در مكه است . بنابراين وى با اماميه در اين نكته اتفاق نظر دارد ( الكشف ، ص 32 - 35 ) .
( 82 ) . ابن حوشب ، عصر النقباء ، ص 3 - 51 و 2 - 90 . تفصيل كاربرد اسماعيلى اين احاديث در فعاليتهايشان با قبيلهء كتامه در سال 280 / 893 را در الكامل ، ج 8 ، ص 5 - 24 و 26 ، مطالعه كنيد .
( 83 ) . ابن حوشب ، الكشف ، ص 62 ، الكامل ، ج 8 ، ص 3 - 22 ؛ ايوانو (
Ivanow
) اين نكته را در عبارات زير مورد تأييد قرار مىدهد : « قتل وحشتناك حجاج در داخل كعبه ، و سرقت آثار مقدس ، اقدامات ظالمانه و جسورانه نبود ، بلكه با انتظارات شخصيتى مذهبى ، همچون رجعت محمد بن اسماعيل با شكوه تمام ، و غيره در ارتباط قرار داشت ، كه با احتمال زياد در حدود همان زمان انتظار مىرفت » .
Ivanw , " " IsmaiLis and , Qarmatian
" " ،
journaI of the Bombay Branh of the RoyaI Aaiatic Socety , XVI
) 0491 ( ، 28 ؛
aIso see W . MadeIung
،
" "
Karmati
" " ،
E . I
. 2 .
( 84 ) . ن . فرق ، ص 76 ؛ طبرى اين عدد را تأييد مىكند ( طبرى ، ج 2 ، ص 2218 ) .
( 85 ) . ق . مقالات ، ص 86 .
( 86 ) . طبرى ، ج 3 ، ص 2124 .
( 87 ) . الكامل ، ج 7 ، ص 1 - 340 ، ج 8 ، ص 2 - 21 . شواهدى وجود دارد كه نويسندهء حاضر را وامىدارد تا فعاليتهاى قرامطه را با اسماعيليه مرتبط بداند . ابن حوقل ذكر مىكند پس از تأسيس دولت قرامطه در بحرين آنان خمس را به حضور صاحب الزمان ، يعنى رهبر اسماعيلى مصر مىفرستادند ( ابن حوقل ، مأخذ مذكور ، ص 3 - 21 ) .
( 88 ) . طبرى ، ج 3 ، ص 2218 ، ابن حوقل ، مأخذ مذكور ، ص 29 .
( 89 ) . طبرى ، ج 3 ، ص 1757 . « شبان » نظريهاى ارائه مىدهد كه نهضت اسماعيلى در عراق و بحرين پس از نژاد خاصى موسوم به قرامطيون به قرامطه معروف شد . آنان اصلا از