( 58 ) . ن . الغيبه ، ص 179 ، ميزان ، ج 2 ، ص 70 - 69 و 399 ، آقا بزرگ ، نوابغ الروات ، ص 55 - 53 و 3 - 161 ، رجال نجاشى ، ص 3 - 132 .
( 59 ) . خراسان ، شرح مشيخة تهذيب الاحكام ، ص 16 - 13 ، نجف ، 1963 .
( 60 ) . ت . الغيبه ، ص 235 .
( 61 ) . كمال ، ص 485 .
( 62 ) . كمال ، ص 504 .
( 63 ) . ت . الغيبه ، ص 6 - 205 .
( 64 ) . اربيلى ، كشف الغمه ، ج 4 ، ص 409 ، بحار ، ج 51 ، ص 7 - 56 . اربيلى سال سيطرهء ابن حمدان بر قم را ذكر نمىكند ، در عين حال ، ابن اثير نقل مىكند كه وى در سال 296 / 908 به اين سمت منصوب شد . در نتيجه تماس بين سفير دوم و ابن حمدان بايد پس از اين تاريخ روى داده باشد ( الكامل ، ج 8 ، ص 14 و 32 ) .
( 65 ) . كمال ، ص 493 و 495 .
( 66 ) . همانجا ، ص 488 و 486 ، بحار ، ج 51 ، ص 294 و 325 .
( 67 ) . ت . الغيبه ، ص 202 .
( 68 ) . همانجا ، ص 3 - 192 .
( 69 ) . عباسيه ، تيولى در بغداد بود كه به عباس ، برادر خليفه منصور اعطا شده بود . به نوشته خاطب بغدادى دو تيول همنام وجود داشت ، يكى در سمت شرقى بغداد و ديگرى در سمت غربى آن . چون منزل ابو جعفر در سمت غربى واقع بود ، به نظر مىرسد ديدار در آنجا رخ داده باشد ( الخاطب ، ج 1 ، ص 79 و 95 ) .
( 70 ) . كمال ، ص 498 .
( 71 ) . ت . الغيبه ، ص 192 .
( 72 ) . كمال ، ص 499 .
( 73 ) . عباس بن معروف از صحابى امام دهم حضرت هادى ( ع ) بود . وى عمر خود را در دوران غيبت صغرى وقف روايت احاديث اماميه كرده بود ، بنابراين ، شايد ابو جعفر در اصل به سود دستور داده باشد تا وجوهات را به ابن معروف تحويل دهد زيرا سود ، در آن زمان ، از وجود سازمان مخفى آگاه نبود . خبر جامع از دوران ابن معروف بعنوان راوى روايات اماميه كه شيعيانى را كه ابن حنفيه يا امام هفتم موسى كاظم ( ع ) را امام غائب مىدانستند مورد انتقاد قرار مىدهد ، در اختيار ، ص 315 و 461 آمده است ( رجال نجاشى ، ص 6 - 215 و 151 ، طوسى ، تهذيب الاحكام ، ج 4 ، ص 122 و 137 ، ج 5 ، ص 292 ، ج 6 ، ص 122 و 194 ) .
( 74 ) . كمال ، ص 502 .
( 75 ) . ت . الغيبه ، ص 241 .
( 76 ) . طبرى ، ج 3 ، ص 1857 و 2024 و 2109 . خبر كامل قيام زنج را در دو مقاله مهم زير كه توسط ناجى نگارش يافته ببينيد : مرويد ، تاريخ الطبرى مصدرا عن ثورة الزنج ، ج 7 ، شماره 2 ، ص 92 - 37 ، 1978 ، و التنظيم العسكرى لجيش صاحب الزنج ، المورخ العربى ، ج 7 ،
تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم ( عج ) ( فارسي ) — صفحة 187
مساهمون: جاسم محمد حسين
ص١٨٧