به خدا قسم ، از نام او پرسش مكن » ( ( 54 ) ) .
اين اعتقاد كه امام عسكرى ( ع ) جانشينى نداشت در بين علماى سنى ، همچون ابو القاسم بلخى ( متوفى در حدود 300 / 912 ) منتشر شد . وى در خبرى درباره آئين امامت مىنويسد : « در روزگار ما حسن بن على رحلت كرد و پسرى نداشت .
بنابراين آنها ( اماميه ) حيرت زده شدند » ( ( 55 ) ) . بتدريج اين عقيده آنچنان در محافل غير امامى رسوخ كرد كه علماى رهبرىكننده سنى مانند ابن حزم ( متوفى 456 / 1063 ) و شهرستانى ( متوفى 548 / 1153 ) آن را به صورت حقيقت مىنگريستند ( ( 56 ) ) .
پس از آن ذهبى معتقد شد كه امام عسكرى ( ع ) از خود پسرى باقى گذاشته كه در سن نه سالگى يا كمتر در سال 265 / 878 غائب شده ، در آن زمان وى وارد سردابى در سامرا گرديده و ديگر رؤيت نشده است ( ( 57 ) ) .
بعبارت ديگر از ديدگاه او امام دوازدهم از زمان نخستين سفير در گذشته است . اما ذهبى مورخ متأخرى است ، چون به سال 748 / 1347 از دنيا رفته است .
بعلاوه او مأخذ روايت را ذكر نمىكند و بصراحت كيفيت رحلت پسر امام عسكرى ( ع ) را بيان نمىدارد گرچه اطلاعات خود را درباره غيبت امام دوازدهم در زمرهء اشخاصى كه در آن سال ( 265 / 878 ) در گذشتهاند ارائه مىدهد ، تا اين ذهنيت را بوجود آورد كه امام دوازدهم در چنين سالى دار فانى را وداع گفته است ( ( 58 ) ) .
قديمىترين خبر در رابطه با غيبت فرزند امام عسكرى ( ع ) در سرداب را بلخى ( متوفى 658 / 1260 ) ذكر كرده ، ولى وى نيز از مأخذ اطلاعات خود ذكرى بميان نمىآورد . بنابراين احتمال زيادى وجود دارد كه ذهبى خبر خود را بر مبناى اعتقاد عام در بين تودههاى اماميه ، كه امام دوازدهم در سرداب خانهاش پنهان شده ، نقل كرده باشد . اين عقيده پس از قرن پنجم / يازدهم پخش شده و بعدها در بين بعضى از دانشمندان نظير ابن خلدون مطرح شده است ( ( 59 ) ) .
بعلاوه ، اخبار زيادى در مآخذ متقدم اماميه وجود دارد كه روايت ذهبى را مردود مىشمارد و ثابت مىكند كه امام دوازدهم پس از سال 265 / 878 نيز زنده بوده است . شيخ طوسى روايت مىكند كه بسيارى از اماميه پاسخهاى كتبى به نامههاى خود را از ناحيه امام ( ع ) ، با همان دستخطى كه در زمان سفير اول
تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم ( عج ) ( فارسي ) — صفحة 146
مساهمون: جاسم محمد حسين
ص١٤٦