بىترديد اسحاق بن حنين در تدوين كتاب خود : « تاريخ الاطباء و الحكما » 1 بر يك كتاب يونانى در اين موضوع نظر داشته و بر منهاج آن و با استفاده از مطالب و مندرجات آن كتاب خود را تأليف نموده است ، كتاب يونانى مزبور تأليف يحيى النحوى ( يوحنا فيلوبونوس جراماتيكوس ) بوده است ، يحيى النحوى در نيمهء اول قرن شانزدهم ميلادى در شهر اسكندريه مىزيسته ، و بسيارى از تأليفات ارسطو طاليس را شرح و تفسير نموده است ، و در تأييد مذهب مسيح و رد و ثنيت نيز چند كتاب نگاشته است .
تعجب اينجا است كه اسحاق بن حنين در كتاب خود « تاريخ الاطباء و الحكماء » مىگويد : من تاريخ اطبا و حكما را از آغاز و پيدايش علم طب تا سال 290 ه نوشتهام ، معذلك چيزى بر مطالبى كه يحيى النحوى دراينباره در كتاب خود گفته - و او همه را حرفا به حرف نقل كرده - اضافه ننموده است ، جز اينكه ترجمهء احوال خود يحيى النحوى را در پايان كتاب بعنوان آخرين حكيم بر آنها افزوده است ، با اينكه در سه قرن اول اسلامى برخى پزشكان و حكماى نامدار مىزيسته و تأليفات و آثار گرانبهائى برجاى گذاشتهاند مانند : اهرن القس ، يوحنا بن ماسويه ، قسطا بن لوقا - البعلبكى ، برخى از پزشكان نامدار آل بختيشوع و امثال ايشان ، و عجبتر اينكه اسحاق از ذكر پدر خود حنين نيز خوددارى نموده و در ادوار بعد نويسندگان كتب تراجم رجال و اطباء شرح احوال و آثار او را به تفصيل نگاشتهاند .
شرح
( 1 ) - يك نسخه مخطوطه از كتاب ؛ « تاريخ الاطباء و الحكماء » اسحاق بن حنين كه در قرن نهم هجرى نوشته شده ضميمهء مجموعه شمارهء 691 در كتابخانه حكيم اوغلو على پاشا در استانبول موجود است .
اين نسخه در سال 1954 م . با ترجمه انگليسى آن و تحقيقات استاد روزنتال ضميمهء مجلهءOriensشماره هفتم انتشار يافته است ، و چنان كه استاد روزنتال در خلال تحقيقات خود مىگويد : بعضى از فصول اين كتاب در كتاب « منتخب صوان الحكمه سجزى » - نسخه خطى كتابخانه كوپريلى و نسخه مراد ملا - ذكر شده ، و بعضى از فقرات و عبارات آن را ابن نديم در فهرست و ابن اصيبعه و قفطى نيز ياد كردهاند ، و بعلاوه بخشى از آن در كتاب « نزهة الارواح و روضة الافراح شهرزورى » نيز آمده است . ورق 202 تا 206 از نسخه خطى شماره 990 كتابخانه راغب پاشا - استانبول .