اجتماعى بنياد نهاده شده . و بطور دورى همبستگى و پيوستگى عليت و معلوليت ميانهء اين هشت اصل برقرار مىباشد و هر اصل علت ما بعد و معلول ما قبل مىباشد .
غلو ارسطوطاليس درباره اهميت اين سخنان
فيلسوف و دانشمند نامدار يونانى ارسطوطاليس سازنده و گوينده اين سخنان براهى رفته و چيزى گفته است كه شايد مردمان كوتهبين آن را گزافهگوئى و غلو دانند ، زيرا وى دربارهء اين سخنان مىگويد : همهء مطالب و افكار كتاب « السياسة المدنيه » در اين اصول و سخنان هشتگانه فشرده و گنجانيده شده است ؟
ارسطوطاليس دربارهء اهميت و عظمت اين سخنان هشتگانه خطاب باسكندر مىگويد :
« اى اسكندر ؟ اگر هرآينه در ميان چيزهائى كه از من خواسئه جز اين پيكره ( شكل هشتپر ) را براى تو نفرستم ، همانا تو را بسنده خواهد بود . در اين سخنان بيانديش و با چشم تيزبين در آنها بنگر ، كارفرمانروائى ، و جهاندارى را بر تو آسان خواهد كرد .
بدانكه همه آنچه را كه در اين كتاب ( كتاب السياسة ) دربارهء آنها به تفصيل و شرح سخن رانده شده است ، در اين شكل ( ستارهء هشتپر ) درهم فشرده و گنجانيده شده است ، آن را بدار و بدان بختيار باش » 1
ص : 84 - 83 س 18 - ارسطوطاليس معلم اسكندر :
چون اسكندر بر كشور پارس استيلا يافت ، و مردم آن سرزمين را بشناخت ، از فرمانروائى بر آن مردم و بر آن كشور هراسان گرديد ، زيرا : ايرانيان را مردمى زيرك ، هوشيار ، خردمندتر از ديگر ملل و اقوام ديد ، در جهاندارى پيشتاز ، و بر فرمانروايان بيگانه گردنفراز ، اسكندر هراسان گرديد كه مبادا چنين مردمان بر او بشورند ، و كشور و جهاندارى او را پريشان و پرآشوب سازند ، بر آن شد كه همهء
شرح
( 1 ) - عبارت كتاب السياسة عينا :
« يا اسكندر ؟ . . و لو لم ابعث اليك فيما رغبته غير هذا الشكل لكان كافيا لك . فتدبره به نظر ثاقب يسلس لك قياد امرك . و كل ما ذكرته فى هذا الكتاب مطولا مفسرا فهو فى هذا الشكل مجمل مختصر فكن به سعيدا »
آخر مقالهء سوم كتاب « السياسة المدنيه » .