( 1 ) 7 . از هدفهايى كه مأمون را وادار به بيعت با امام رضا عليه السلام كرد نشان دادن اين مطلب بود كه امام از تاركان دنيا نيست بلكه از عاشقان اين بيعت است ، حال آنكه هيچ يك از اين اهداف بر امام عليه السلام مخفى نبود ، لذا تمام آنها را باطل كرد با شروطى كه براى مأمون تعيين نمود مبنى بر اينكه هيچ گونه عزل و نصبى انجام ندهد و در حكومت شركت نكند .
اينها بعضى از انگيزههايى بود كه مأمون را واداشت تا امام رضا عليه السلام را به عنوان جانشين بعد از خود معرفى كند . حالا برمىگرديم به موضوع نيابت امام رضا عليه السلام و جايگاه امام نسبت به آن و بعضى مطالب در اين باره كه ذيلا بيان مىشود :
( 2 )
نامهء فضل بن سهل به امام
فضل بن سهل نامهاى براى امام رضا عليه السلام فرستاد كه در آن از حضرت خواسته بود به منظور تحويل گرفتن خلافت از مأمون ، به خراسان بيايد . متن نامه اين است :
« به نام خداوند بخشندهء مهربان . به على بن موسى الرضا و پسر رسول خدا برگزيدهء او ، كسى كه براستى به هدايت او هدايت يافت ، كار او را پيروى كرد ، حافظ دين خدا و خازن وحى خدا ، از دوستش فضل بن سهل ، كسى كه خود را براى برگرداندن حقش به او فدا كرد و شبش را به خاطر آن به روزش متصل نمود .
سلام بر تو اى مهتدى ، و رحمت خدا و بركات او بر تو باد . من واقعا از جانب تو خدايى را كه خدايى جز او نيست سپاس مىگزارم و از او درخواست مىكنم كه درود بر بندهاش محمد بفرستد .
اما بعد : من اميدوارم كه خدا كمك كند تو را و در برگشت حقت از آن