جانشين ؟ ( 1 ) و به من بگوييد آيا جايز است ترك آن از سوى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله هدايت باشد و انجام آن از سوى غير او هم هدايت باشد ؟ پس خطا كجاست ؟ به من بگوييد آيا كسى بعد از پيامبر ( ص ) به انتخاب مردم تاكنون حاكم شده است يا نه ؟ اگر بگوييد « نه » ، پس شما فرض كردهايد كه همهء مردم بعد از پيامبر خطا كردهاند ، و اگر بگوييد « بلى » ، پس دروغ گفتهايد به امّت ، و قول شما وجوهى را كه قابل انكار نيست باطل مىكند . و حال به من بگوييد آيا قول خداى متعال كه مىفرمايد
قُلْ لِمَنْ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ
« 1 » درست است يا دروغ ؟
همه گفتند درست است .
مأمون گفت : آيا آنچه غير خداست از خدا نيست ، چه محدث باشد يا مالك ؟
پاسخ دادند : بلى .
( 2 ) مأمون بلند شد و گفت : بنا بر اين ، اين فرض انتخاب خليفهء شما را باطل مىكند كه طاعت او را الزامآور كرديد و او را خليفهء رسول اللّه ناميديد ، و حال آنكه او را خود شما خليفه كردهايد و چون از او غضبناك شديد او را عزل نموديد و اگر او بر خلاف آنچه شما دوست داشتيد عمل كرد و از عزل شدن ابا ورزيد ، او را كشتيد .
و بعد از اين با مردم به تندى صحبت نمود ، سپس به سوى قبله رو كرد و دستهايش را بالا برد و گفت : خدايا ، من آنها را راهنمايى كردم و برايشان شرح دادم آنچه را كه بر گردن من واجب بود . خدايا ، من به وسيلهء مقدّم داشتن على عليه السلام بر ساير مخلوقاتت پس از رحلت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله همان گونه كه پيامبر دستور داده بود ، به تو تقرّب مىجويم . « 2 »
هامش
( 1 ) انعام / 12 .
( 2 ) عيون اخبار الرضا ، ج 2 ، صص 184 - 199 .