( 1 ) مأمون در سال 170 هجرى يعنى همان سالى كه هارون الرشيد به خلافت رسيد ، متولد شد . چون اين بشارت خوب به هارون داده شد نوزاد را مأمون ناميد به فال نيك . « 1 » مادر مأمون در زمان نفاس مرد و تربيت او را فضل بن سهل به عهده گرفت . آنهايى كه نسبت به مأمون كينه داشتند مادر وى را وسيلهء هجو و تحقير او و عدم لياقتش براى منصب خلافت قرار داده بودند ، و امين در بارهء او گفته است :
و اذا تطاولت الرّجال بفضلها * فاربع فانّك لست بالمتطاول
اعطاك ربّك ما هويت و انّما * تلقى خلاف هواك عند مراجل
تعلو المنابر كلّ يوم آملا * ما لست من بعدى اليه بواصل « 2 »
اگر مردان در فضل با يكديگر رقابت مىكنند تو توقف كن ، زيرا تو نمىتوانى با آنها رقابت كنى .
پروردگارت به تو داد آنچه را كه خواستى ، اما تو با مراجل آن را خلاف آرزوهايت تلقى كردى .
تو هر روز بر منابر بالا مىروى به اين اميد كه بعد از من به آن دست خواهى يافت .
( 2 ) و در روزهاى فتنه به مادر مأمون ناسزا گفت و به او نوشت :
يا بن الّتى بيعت بابخس قيمة * بين الملا فى السّوق هل من زائد
ما فيك موضع غرزة من ابرة * الّا و فيه نطفة من واحد
اى فرزند كسى كه به پستترين قيمت در بازار حراجش خريدند ، آيا كسى بيشتر مىخريد .
هامش
( 1 ) عصر المأمون ، ج 1 ، ص 210 .
( 2 ) تاريخ الخلفاء سيوطى ، ص 304 .