گذاشتند اعلام مىگردد :
( 1 )
1 . ما ترك منصور :
ما ترك منصور دوانيقى بعد از مرگش چهارده ميليون دينار و ششصد ميليون درهم بود . « 1 »
( 2 )
2 . ما ترك مهدى :
آنچه مهدى در خزانهء خود به جا نهاد بيست و هفت ميليون درهم بود . « 2 »
( 3 )
3 . ما ترك رشيد :
هارون الرشيد نهصد ميليون درهم از خود به جا گذاشت . « 3 »
حكام عباسى چنين اموالى بعد از خود بر جا نهادند در حالى كه آن را جمع نكرده بودند بلكه اين اموال از مسلمانان كه با بدبختى و محروميت آن را جمع كرده بودند اخذ شده بود . اين است بعضى از سياستهاى اقتصادى در بين حكام عباسى از اول تا آخر . و خلاصهء گفتار اينكه چنين روشى بر اساس سياست درستى استوار نبود و سير اقتصاد اسلامى آن گونه كه هدف زندگى ملتها و نشر رفاه آنها و از بين بردن بدبختىها و مصيبتها باشد ، نبود . پس حكام عباسى مانند حكام اموى خود را در روى زمين سايهء خدا دانسته و از تمام امكانات بندگان او بر حسب آرزوهاى خود بهرهبردارى مىكردند . آيا منصور دوانيقى نگفت : « اى مردم ، من قدرت خدا در روى زمين هستم و با شما طبق راهنمايى او حكم مىكنم . و من خزانهدار غنايم جنگى هستم ، و من به خواست
هامش
( 1 ) مروج الذهب ، ج 3 ، ص 318 .
( 2 ) الزبير ، ص 23 .
( 3 ) عصر المأمون .