( 1 )
4 . علم اصول :
از ميان علومى كه در آن زمان تدريس مىشد علم اجتهاد و استنباط شرعيه بود كه اساس آن را امام بزرگ ابو جعفر محمد باقر عليه السلام نهاد . « 1 »
( 2 )
5 . علم نحو :
علم نحو از جمله علومى است كه نقش مهمى در دوران عباسيان داشته و بعضى مسائل و بحثهاى آن موضع جدال به خود گرفته است و براى آن در قصر خلفا شرط مىبستند و در پيرامون بعضى مسائل بين علماى بزرگ نحو در محضر خليفهء عباسى نزاع و جدال رخ مىداد .
متخصص در اين علم گروهى از علماى بزرگ آن عصر بودند كه در رديف اول كسائى و فرّاء و سيبويه قرار داشتند . اساس اين علم را امام امير المؤمنين عليه السلام ، پيشتاز در حكمت و علم در اسلام ، بنا نهاد .
( 3 )
6 . علم كلام :
علم كلام در اين عصر گسترش وسيعى پيدا كرد . علما و متكلّمين بحثهاى مهمى را در اين علم براى دفاع از معتقداتشان مطرح مىكردند و در رأس آنها هشام بن حكم شاگرد امام صادق عليه السلام بود كه معتقدات رقباى خود را با دلايل قاطع مذهب اهل بيت عليهم السلام باطل مىكرد .
از مشهورترين متكلّمين نزد اهل سنّت و اصل بن عطاء و ابو الهذيل علاف و ابو الحسن اشعرى و حجة الاسلام غزالى بودند .
هامش
( 1 ) حياة الامام محمد الجواد ، ص 195 .