آنها را نوشتند و سپس رهسپار شدند . » « 1 »
گروهى از اصحاب امام رضا عليه السلام احاديث معتبر را در مجموعه كتاب بزرگى جمعآورى كردند ، و اين اولين كتاب جامع براى شيعه بود كه اساس تدوين جوامع احاديث چهارگانه براى سه عالم بزرگ اسلام گرديد . « 2 »
( 1 )
3 . علم فقه :
از بزرگترين علوم اسلامى و ممتازترين آن علم فقه است كه در آن زمان و ساير زمانها گسترش داشته و شناخت تكاليف مكلّفين به اين علم شريف شناخته مىشود و در انجام فرمان آن و تطبيق آن بر واقع حياتشان مسئوليت آن نزد خداى متعال به عهدهء آنهاست .
ائمّهء اطهار عليهم السلام در تأسيس مدارس فقهيه كه شامل علماى برجستهاى مانند زراره و محمد بن مسلم و جابر بن يزيد جعفى و ابو حنيفه و غير آنهاست نقش مهمى داشتند ، و اين علما آنچه را كه از ائمّه مىشنيدند تدوين مىكردند كه اين اصول تعدادش به چهار صد اصل رسيد و سپس تهذيب شد و در كتب چهارگانه گردآورى گرديد كه محل مراجعهء فقهاى اماميه در استنباط احكام شرعيه است .
شيعه به عنوان اولين تدوين كنندهء فقه در بين مذاهب اسلامى شناخته شده است . مصطفى عبد الرزاق مىگويد : تمايل به تدوين فقه در بين شيعيان بيشتر از ساير مسلمين بود . اين عقلانى است كه شيعيان در تمايل به تدوين احكام شرعيه سريعتر باشند زيرا اعتقاد شيعه به عصمت امامان خود ، آنها را تشويق به نوشتن فتواها و قضاوتهاى آنها مىكند . « 3 »
هامش
( 1 ) حياة الامام محمد الجواد ، ص 194 .
( 2 ) مقدمهء المقنع و الهدايه ، ص 10 .
( 3 ) تمهيد لتاريخ الفلسفة الاسلامية ، صص 202 - 203 .