1 . كتاب طبقات الشعراء ، كه از كتب ارزشمند است و از اصول حقيقى در ادبيات و شرح زندگى است و مؤلفان برجسته مانند ابن عساكر و خطيب بغدادى و ابن خلّكان و يافعى و غير آنها از آن نقل كردهاند . قسمتهايى از آن كتاب است : 1 ) اخبار شعراى بصره ، 2 ) اخبار شعراى حجاز ، و 3 ) اخبار شعراى بغداد و غير اينها . كتاب حاوى قسمتهاى ديگرى است . اين يكى از آن مراجع است .
2 . كتاب الواحدة فى مناقب العرب و مثالبها .
3 . ديوان شعر ، كه صولى آن را جمعآورى كرده و حاوى سيصد ورقه است ، بنابر تصريح ابن نديم . « 1 »
نسخهء خطى اين كتاب در مركز نگهدارى كتب خطى عربى پيدا نمىشود و ظن قوى مىرود كه از بين رفته باشد مانند بقيهء كتب خطى عربى كه عالم عربى و اسلامى از اين جهت زيان ديده است .
اخيرا استاد عبد الصاحب الدجيلى چندين سال كوشش زيادى كرد در جمعآورى آنچه كه از شعر دعبل پخش شده بود و آن را به عنوان « ديوان دعبل بن على خزاعى » عرضه كرد كه در سال 1382 هجرى در نجف اشرف چاپ شد و در مقدمهء كامل آن ، استاد به شرح حال دعبل و آثار او پرداخته و از اين طريق كمك شايانى به حوزهء فكر و ادب نموده است .
( 1 )
شعر دعبل :
اما شعر دعبل ، از منابع ادب عربى است زيرا در بعضى از قطعاتش خالصانه زندگى سياسى و اجتماعى زمان خويش را به صورت شعر به تصوير كشيده و رنج مسلمانان از ظلم و جور حكام بنى عباس را بيان كرده است كه
هامش
( 1 ) الفهرست ، ص 229 .