دلايل ، ارواح و شبيه آن مطلقا غير ممكن است . آيا اين از وجود واجب است يا وجود ممكن ؟ ديگران امكان ابداع را به خداى تبارك و تعالى منحصر كردهاند بكلّى ، يعنى او - تبارك و تعالى - قادر است هر هستى را كه بخواهد ، بدون هيچ چيزى قبل از آن و تغيير رخدادى در آن ، ابداع كند . آنها همچنين مىگويند : ابداع نياز به قدرت مطلق او و صلاحيت موضوع دارد . با وجود اين ، ديگران راههاى ديگرى را دنبال مىكنند .
( 1 ) پاسخ سؤال 15 : بلكه آن خلق ساكن است و از طريق سكون مشاهده نمىشود . آن خلق شد براى اينكه شيئى است پديد آمده و خداى متعال آن را پديد آورد ، پس پديد شد براى او . و خداى بزرگ آن را خلق كرد و سوم چيزى بين آنها نيست و نه سوم چيزى غير از آنها . بنابراين آنچه خداى بزرگ خلق كرد مخلوق اوست . و خلق خداوند يا ساكن است يا متحرك ، يا مختلف يا يكسان ، يا معلوم يا مشتبه ، و هر آنچه كه حد پذيرد مخلوق خداى متعال است .
و بدان هر چيزى كه با حواس درك مىشود آن معنى مدرك براى حواس است و هر حواسى كه دلالت بكند به آنچه خداى عز و جل براى آن در ادراكش قرار داده و قلب همهء آن را مىفهمد . و بدان آن واحدى كه به خود قائم است بدون تقدير و تحديد ، خلق كرده است خلق را ، و براى آن حد و قدر قرار داد ، و آنچه او خلق كرد دو مخلوق است : تقدير و مقدر ، و در هر يك از اين دو رنگ و وزن و ذوق نيست ، و قرار داد كه يكى از آنها به وسيلهء ديگرى درك نشود ، و آنها را طورى قرار داد كه خودشان يكديگر را درك كنند . و چيز فردى را خلق نكرد كه قائم به نفس باشد بدون غير خودش ، براى اينكه خواست دلالت بر ذات خودش و اثبات وجود خودش باشد . پس خداى سبحان فرد است و يكى است و دومى با او نيست كه او را نگه دارد يا به او كمك نمايد يا او را پنهان كند . مخلوقات بعضى به بعض ديگر به اذن خدا و
حياة الامام علي بن موسى الرضا ( ع ) ( پژوهشى دقيق در زندگانى امام رضا ع ) ( فارسي ) — صفحة 187
مساهمون: الشيخ باقر شريف القرشي
ص١٨٧