عبادت از خلق براى اسماء خدا و صفات اوست غير از معنى آن . پس اگر اينچنين نبود هرآينه معبود موحّد غير از خدا بود ، براى اينكه صفات و اسماء او غير از اوست . اى عمران ، آيا فهميدى ؟
( 1 ) عمران پاسخ داد : بلى اى مولاى من ، بازهم ادامه بده .
امام به سخنان جالبش ادامه داد در حالى كه بر آنهايى كه در جلسه حاضر بودند تسلط كامل داشت . فرمود : بر حذر باش از قول نادانان كور و گمراهى كه گمان مىكنند خداى عزّ و جل در آخرت موجود است براى حساب ثواب و عقاب ، و در دنيا براى طاعت و اميد موجود نيست . اگر در وجود خداى عزّ و جل نقص و كسرى باشد در آخرت ابدا پيدا نمىشود . لكن قوم حيران و كورند و از حق كرند از آنجايى كه نمىدانند . و آن قول خداى عزّ و جل است كه مىفرمايد :
وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَ أَضَلُّ سَبِيلًا
« 1 » يعنى .
كور از حقايق موجود . و عاقلان مىدانند كه استدلال بر آن جهان ممكن نيست جز با آنچه در اين جهان است . كسى كه علم آن جهان را بر طبق نظريهء خودش مىگيرد ، و طلب مىكند وجود و ادراك او را از خود او نه از غير او ، به علم خودش هيچ چيز اضافه نمىكند جز دورى ، زيرا خداى تبارك و تعالى علم آن را مخصوص مردمى قرار داده است كه فكر مىكنند ، مىدانند و مىفهمند .
( 2 ) سؤال 15 : مولايم ، به من بگو دربارهء ابداع كه آيا مخلوق است يا غير مخلوق ؟
شيخ جعفرى روى اين سؤال تفسيرى دارد ، مىگويد : اين يكى از سؤالاتى است كه مغز انسان را خسته مىكند ، زيرا سؤالى است كه تقريبا راهها و تيرهها را از هم جدا مىسازد . بعضى از آنها مىگويند : ابداع مانند مواد ، تصورات ،
هامش
( 1 ) اسراء ، 72 .