رضا عليه السّلام بود . او به وسيلهء مأمون احضار شد به منظور امتحان كردن امام ، و براى امام مشكلترين و مبهمترين سؤالات فلسفى را آماده كرد . شيخ محمد تقى جعفرى محقق ، سؤالهاى عمران را توضيح داده و در تفسير آنها گفته است : « اين مناظره حاوى مهمترين و مبهمترين سؤالهاى حكمت دربارهء عقل متعالى است كه عقول محققان را وقتى دربارهء آن فكر مىكنند خسته مىكند .
متخصصين پاسخ كافى به اين سؤالات ندادهاند ، زيرا سؤالهاى ديگر ممكن است از آن سؤال ناشى شود و سؤالها ممكن است مبهمتر از خود آن سؤالات قبلى باشد . عمران در اين روايت اين سؤالات مبهم را اقامه مىكند كه به وسيلهء امام على بن موسى الرضا عليه السّلام هشتمين حجّت خدا بر بندگانش و وصى پيامبرش بر روى زمين پاسخ داده مىشود . آنچه امام توضيح داده است در طول اين مناظره ، راه روشنى است كه نمىشود با غبار پردهء مادّى كه با دلايل محدود عقلى در دژ تاريك اشياء محسوس ناشى شده است آن را محو كرد .
در اين طريق حقايقى كه دليل آن ناقص است نمىتواند آنها را آشكارا بشناساند به آنهايى كه به اهل بيت پيامبر متوسل و معتقدند كه آنها سرچشمهء وحى و محل فرشتگانند كه يكى پس از ديگرى آمد و شد مىكنند و محل نزول وحىاند . »
( 1 ) ما سؤالات صابى را همراه با پاسخهاى امام درست آن طورى كه شيخ صدوق در كتاب خود عيون اخبار الرضا آورده است بيان خواهيم كرد . ما همچنين بعضى اقتباسات تفسيرى شيخ جعفرى از آنها را بيان خواهيم كرد .
نمايندگانى كه همراه عمران صابى بودند تعدادى سؤال مطرح كردند . بعد از آنى كه امام عليه السّلام پاسخ سؤالهاى نمايندگان را داد كه شامل علماى دينى مسيحى و يهود بودند ، به آنها گفت : اى مردم ، اگر كسى از شما با اسلام آشناست و مىخواهد سؤالى از من بكند ، بگذاريد بدون هيچ گونه خجالتى اين كار را انجام دهد .
حياة الامام علي بن موسى الرضا ( ع ) ( پژوهشى دقيق در زندگانى امام رضا ع ) ( فارسي ) — صفحة 172
مساهمون: الشيخ باقر شريف القرشي
ص١٧٢