داده است ، و شيخ صدوق در عيون گفته است كه صحيح اين است كه وفات آن حضرت ، در روز جمعه 21 رمضان سال 203 ه بوده است . و ظنّ قوى قول شيخ صدوق است كه وفات آن امام را در سال 203 ذكر كرده است ، و اين همان سالى است ، كه مأمون به سوى عراق رهسپار شده است ، و اين كه وفات آن حضرت سال 206 بوده ، قطعا صحيح نيست زيرا مأمون در سال 204 وارد بغداد شده ، و مسلّم است كه وفات امام عليه السّلام در هنگامى واقع شده كه او راهى سفر بغداد بوده است .
مادر امام عليه السّلام
در مورد نام مادر امام هشتم عليه السّلام اختلاف بسيارى است ، گفته شده كه نام مادر آن حضرت ، خيزران بوده است و برخى أروى گفتهاند ، كه ملقّب به شقراء نوبيّه بوده است ، و بعضى نام مادرش را نجمه دانستهاند ، كه كنيهاش امّ البنين بوده است و برخى سكن نوبيّه گفتهاند ، و نيز گروهى نام مادر آن حضرت را تكتم نوشتهاند ، و شايد اين دسته به آنچه در شعر يكى از مديحه سرايان آن حضرت آمده است ، استناد جستهاند :
ألا إنّ خير النّاس نفسا و والدا * و رهطا و أجدادا ، علىّ المعظّم
اتتنا به للعلم و الحلم ثامنا * إماما يؤدّى حجّة اللّه ( تكتم ) « 1 »
فرزندان امام عليه السّلام
در شماره و اسامى فرزندان امام عليه السّلام نيز اختلاف است ، گروهى آنها را پنج تن پسر و يك دختر نوشتهاند ، به نامهاى محمّد قانع ، حسن ، جعفر ، ابراهيم ، حسين و عايشه .
سبط بن جوزى در تذكرة الخواصّ ، آنان را چهار تن ، كه با حذف حسين ، به شرحى كه ذكر شده نام برده است ، امّا شيخ مفيد بر اين است ، كه امام هشتم عليه السّلام را ، فرزندى جز امام محمّد جواد عليه السّلام نبوده است ، و ابن شهرآشوب و طبرسى در اعلام الورى ، نيز بر همين اعتقاد مىباشند ، و قول معتبر در تعداد فرزندان ، اين است كه آن حضرت را دو فرزند
هامش
( 1 ) - آگاه باشيد ، بهترين مردم ، از نظر شخصيّت ، پدر ، قوم و جدّ « علىّ » بزرگوار است - تكتم او را جهت تعليم علم و حلم براى ما آورده است ، و او هشتمين امام است ، كه حكم خدا را به مردم مىرساند .