امّا معجزه عبارت است از عملى غير عادى كه انسان معمولى بر حسب توانايى و كارايى محدودى كه دارد از انجام دادن آن ناتوان است ، و تفاوت ميان سحر و معجزه اين است كه سحر عملى واقعى و غير عادى نيست بلكه تردستى و چالاكى در كار است كه شخص با مشاهده آن خيال مىكند حقيقت چيزى دگرگون شده و يا صورت آن از بين رفته و به شكل ديگرى درآمده است و اين خيالبرانگيزى بيشتر به سبب اين است كه بيننده را تحت تأثيراتى پنهانى قرار مىدهند كه در نتيجه رنگ يا صورت معيّنى از نظر او پوشيده مىماند ، و گفتار خداوند متعال در داستان موسى و ساحران بر همين معنا دلالت دارد كه مىفرمايد :
فَإِذا حِبالُهُمْ وَ عِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّها تَسْعى
« 1 » بنابر اين سحر در حقيقت چيزى جز خيالبرانگيزى و فريبكارى و شعبدهبازى نيست ، ليكن معجزه پديدهاى است حقيقى و واقعى كه به منظور اثبات صدق نبوّت ، و اتمام حجّت بر مردم ، اقامه مىشود ، و اين از جانب خداوند است و با سحر تفاوت دارد ، و به هيچ روى ناشى از تأثير در نفوس يا پيچيدگى اعمال و چالاكى حركات نيست ، بلكه نمودارى است از توسعه نيروى تصرّف و تأثير انسان در اشيا كه به قدرت پروردگار به وقوع مىپيوندد ، چنان كه خداوند متعال در شرح داستان عيسى عليه السّلام فرموده است
وَ رَسُولًا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْراً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْيِ الْمَوْتى بِإِذْنِ اللَّهِ
« 2 » . و نيز فرموده است
« وَ ما كانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ »
« 3 » همچنين فرموده است
« وَ ما كانَ لَنا أَنْ نَأْتِيَكُمْ بِسُلْطانٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ »
« 4 » .
بنابراين معجزه نشانه و آيتى است از آيات الهى كه به دست پيامبران جارى مىشود ،
هامش
( 1 ) - طه / 66 يعنى : ناگهان ريسمانها و چوبدستيهاى آنان به سبب سحرشان پنداشته مىشد كه مىدوند .
( 2 ) - آل عمران / 49 يعنى : ( و او را به عنوان ) پيامبر به سوى بنى اسرائيل فرستاديم ( كه به آنها بگويد ) من نشانهاى از پروردگارتان برايتان آوردهام ، من از گل چيزى همچون پرنده مىسازم سپس در آن مىدمم كه به فرمان خدا پرندهاى مىشود ، و هم به فرمان خدا كور مادرزاد و پييس را بهبود مىبخشم و مردگان را زنده مىكنم .
( 3 ) - الرعد / 38 يعنى : و هيچ پيامبرى نمىتوانست معجزهاى بياورد مگر به فرمان خدا و هر زمانى را كتابى مقرّر است .
( 4 ) - ابراهيم / 11 يعنى : و ما هرگز نمىتوانيم معجزهاى جز به فرمان خدا براى شما بياوريم .