به ابى الحسن الرّضا عليه السّلام عرض كردم : به چه سبب خداوند فرعون را كه به او ايمان آورده و به يگانگى او اعتراف كرده بود غرق كرد ؟
امام عليه السّلام فرمود : به سبب اين كه فرعون زمانى كه عذاب الهى را مشاهده كرد ايمان آورد ، و ايمان در هنگامى كه عذاب خدا فرامىرسد پذيرفته نيست ، و اين حكم خداست كه در گذشته و حال جارى است ، چنان كه در قرآن فرموده است :
فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا قالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَ كَفَرْنا بِما كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ ، فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا
« 1 » همچنين فرموده است :
يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً
« 2 » .
فرعون اين چنين بود هنگامى كه خود را دستخوش غرق و نابودى ديد گفت
آمَنْتُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُوا إِسْرائِيلَ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ
« 3 » از اين رو به او گفته شد :
آلْآنَ وَ قَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَ كُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ ، فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ آيَةً
« 4 » .
اين حديث براى كسى كه بخواهد پند و عرت گيرد عبرت و موعظه است ، زيرا ايمان به خدا و بازگشت به او در هنگامى كه درهاى نجات بر روى انسان بسته شده و نوميدى بر دل او سايه افكنده ايمان نيست ، بلكه ايمان اعتقاد به خدا و تسليم در برابر اراده او در هر دو حالت اميد و نوميدى است .
* * * ديگر از احاديث امام رضا عليه السّلام اين است كه فرمود : هر كس مسلمان بينوايى را ديدار كند ، و به او جز به گونهاى كه به توانگران سلام مىكند ، او را سلام گويد ، در روز رستاخيز خداوند را در حالى كه بر او خشمگين است ديدار خواهد كرد .
امام عليه السّلام در اين حديث مفهوم جالبى از اخلاق اصيل اسلامى كه هر مسلمانى بايد آن
هامش
( 1 ) - مؤمن - غافر / 85 - 86 يعنى : آن گاه كه عذاب ما را ديدند گفتند ما به خداوند يكتا ايمان آورديم ، و به آنچه شريك خدا گرفتيم كافر شديم ، امّا ايمان آنها پس از ديدن عذاب ما به آنها سودى نبخشيد .
( 2 ) - انعام / 158 يعنى : روزى كه برخى نشانههاى عذاب پروردگارت فرارسد ، در آن روز هيچ كس را ايمان سود نبخشد اگر پيش از اين ايمان نياورده و در ايمان خود كسب خير و سعادت نكرده باشد .
( 3 ) - يونس / 90 يعنى : اينك من ايمان آوردم كه هيچ خدايى جز آنكه بنى اسرائيل به دو ايمان آوردند وجود ندارد و من هم تسليم فرمان او هستم .
( 4 ) - يونس / 91 يعنى : ( به او خطاب شد ) حالا ؟ ! دير است تو پيش از اين نافرمانى كردى و از تبهكاران بودى امروز پيكر بىجان تو را مىرهانيم تا براى آيندگان عبرتى باشى .