مشروعيّت دهد ، و آنها را نتيجه خطاى در اجتهاد به شمار آورد و از اين راه او را به اجراى واحد مأجور بداند ، زيرا فرض مصونيّت ذاتى شامل كسانى مانند معاويه نمىشود ، چه او صحابى نيست و بايد مانند ديگر مسلمانان اعمال او مورد نقد و بررسى قرار گيرد و اظهار نظر درباره او بسته به نتيجه اين كار است .
دليلى را كه امام عليه السّلام درباره نفى صحابى بودن مسلمه در روز فتح مكّه بيان فرموده كه معاويه هم از آن جمله است ، از ژرفترين و استوارترين استدلالهايى است كه در اين باره شده است ، زيرا اين كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله در روز فتح مكّه ميان اصحاب خود و ديگران مانند مسلمه تفاوت قائل شده اشاره است بر اين كه به كسانى كه در روز فتح مكّه بر اثر فشار قدرت و در نتيجه مغلوبيّت وارد اسلام شدهاند نمىتوان عنوان صحابى داد ، و اگر اينها ضعف موقعيّت خود و استحكام موضع خصم را احساس و درك نمىكردند كه چارهاى جز تسليم و پذيرش اسلام ندارند رفتار آنها چيز ديگرى بود .
مأمون از امام عليه السّلام درباره اين كه چرا امير المؤمنين على عليه السّلام به قسيم الجنّة و النّار يعنى قسمتكننده بهشت و دوزخ ناميده شده پرسش كرد .
امام عليه السّلام در پاسخ او فرمود : آيا نديدهاى كه پدرت از پدرانش از عبد اللّه بن عبّاس نقل كرده كه گفته است : از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله شنيدم كه مىگفت : « حبّ عليّ ايمان بغضه كفر « 1 » » ؟
مأمون گفت : آرى .
امام عليه السّلام فرمود : بنابراين اگر تقسيم بهشت و دوزخ بر اساس دوستى و دشمنى با وى باشد ، او قسمتكننده بهشت و دوزخ است .
مأمون گفت : اى ابو الحسن ! خداوند مرا پس از تو زنده نگذارد ، گواهى مىدهم كه تو وارث علم پيامبر خدايى صلّى اللّه عليه و إله .
ابا صلت هروى گفته است : هنگامى كه امام عليه السّلام به منزل خويش بازگشت نزد او رفتم و عرض كردم اى فرزند پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله چه پاسخ نيكويى به امير المؤمنين دادى .
امام عليه السّلام فرمود : اى ابا صلت من به طريقه خودش با او سخن گفتم ، همانا من از پدرم شنيدم كه او از پدرانش از علىّ عليه السّلام نقل مىكرد كه فرموده است :
« قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله : يا علي أنت قسيم الجنّة يوم القيامة ، تقول للنّار : هذا لى و
هامش
( 1 ) - دوستى علىّ عليه السّلام ايمان و دشمنى او كفر است .