عدالت منافات دارد و نتوانستهاند آنها را تصحيح و توجيه كنند ، صحيح بشمارند . و بگويند صدور اين اعمال از آنها خطاى در اجتهاد بوده است ، ليكن امام عليه السّلام با كمال اخلاص و امانت تفسير صحيح اينگونه احاديث را به دست مىدهد و به آسانى معنا و مقصود اين احاديث را مشخّص مىسازد ، امام عليه السّلام در پاسخ اين پرسش مىفرمايد :
اين درست است امّا منظور آن صحابى است كه پس از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله چيزى را تبديل و تغيير نداده باشد ، سائل عرض مىكند شما از كجا مىدانيد كه آنها چيزى را تبديل و تغيير دادهاند ، امام عليه السّلام مىفرمايد : از اين جا كه آنها روايت مىكنند پيامبر خدا فرموده است :
روز قيامت مردانى از اصحابم از حوض من رانده و دور مىشوند همان گونه كه شتر بيگانه را از آب دور مىسازند ، من مىگويم پروردگارا اينها اصحاب و ياران منند ، در پاسخ من گفته مىشود : همانا نمىدانى اينها پس از تو چه كردهاند ، سپس آنها در زمره اصحاب شمال گرفته مىشوند ، و من در اين هنگام مىگويم : دورى و نابودى بر آنان باد « 1 » .
امام عليه السّلام فرمود : آيا دريافتى كه مقصود آن صحابى است كه پس از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله چيزى را تبديل و تغيير نداده باشد . . .
بخارى حديثى را كه امام عليه السّلام بيان فرموده است با اختلاف در لفظ از طريق عبد اللّه بن مسعود از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله روايت كرده كه فرموده است :
أنا فرطكم على الحوض و ليرفعنّ معى رجال منكم ، ثمّ ليختلجنّ دوني ، فأقول يا ربّ أصحابي فيقال : إنّك لا تدري ما أحدثوا بعدك « 2 » .
يعنى : من پيشاپيش شما بر حوض وارد مىشوم و مردانى از شما با من بالا مىآيند سپس از من جدا مىشوند ، من مىگويم پروردگارا اينها اصحاب منند ، پاسخ مىرسد : تو نمىدانى اينها پس از تو چه كردهاند .
اين حديث را بسيارى از حفّاظ و محدّثان اهل سنّت ، به صورتهاى مختلف نقل كردهاند ، كه از لحاظ مفاد و مضمون با هم متّحد است و از جمله احاديثى است كه نزد
هامش
( 1 ) - ليذادنّ برجال من أصحابى يوم القيامة عن حوضى كما تذاد غرايب الابل عن الماء فأقول : يا ربّى أصحابي أصحابي ، فيقال لى : إنّك لا تدرى ما أحدثوا بعدك ، فيؤخذبهم ذات الشمال فأقول « بعدا لهم و سحقا » .
( 2 ) - بخارى ج 8 ص 119 ، الاميريّه .