و خواستهاى خود را برآورده مىبيند ، در نفس خويش نسبت به ديگران احساس برترى مىكند و به سبب دستاوردهاى زودگذر مادّى ، خود را از سايرين عزيزتر و ارجمندتر مىانگارند ، در اين هنگام ناگزير بايد خويش را به جايى عرضه و تسليم كند ، كه او را از اين غشّ و ناخالصى كه سرتاسر وجود او را فراگرفته بيرون آورد ، و حالت صحيح و اصيل روحى را به او بازگرداند ، اين است علّت وجوب حجّ ، زيرا اين همان جايى است كه انسان خوارى و ناچيزى خود را در برابر خدا احساس مىكند ، و درمىيابد كه چون در پيشگاه خداوند متعال امتيازات و تفاوتهاى مادّى از ميان مىرود ، همه با يكديگر برابر و يكسانند .
درباره آنچه مربوط به پيوند زناشويى است ، امام عليه السّلام برخى از احكام آن را چنين توجيه مىفرمايد :
علّت اين كه مرد مىتواند تا چهار زن را به عقد ازدواج خود درآورد ، و براى زن ازدواج با بيش از يك مرد حرام مىباشد اين است كه مرد اگر هر چهار زن را به زوجيّت بگيرد ، فرزندى كه از آنها پديد مىآيد منسوب به اوست و ترديدى در آن نمىباشد ولى اگر زن دو شوى يا بيشتر اختيار كند فرزندى كه از او به وجود مىآيد شناخته نيست كه از كدام شوى مىباشد ، زيرا همه در نكاح او شركت دارند ، و اين موجب تباهى نسبها و مواريث و هويّتهاست .
امّا علّت اين كه طلاق سهبار صورت مىگيرد ، براى دادن مهلت و فرصتى است كه ميان اين دفعات وجود دارد ، تا رغبت زن و شوهر برانگيخته شود ، و آتش خشم آنها چنانچه بدين علّت بوده فرونشيند ، و هم براى اين است كه زنان را بيم و تنبيهى باشد كه شوهران را نافرمانى نكنند .
و اين كه زن از نهبار طلاق براى هميشه بر همسرش حرام مىشود كيفرى است بر اين كه مرد طلاق را بازيچه نگيرد ، و زن را ضعيف و ناتوان نشمارد ، و در كارهاى خود بينا و هشيار باشد و پند گيرد ، و بالاخره براى اين است كه اين زوج پس از نه بار طلاق ديگر از گردهمايى و زناشويى به كلّى نوميد شوند .
و علّت اين كه جايز نيست زن مطلّقه مادام كه در عدّه شوهر خويش است به همسرى مرد ديگرى درآيد ، اين است كه خداوند تبارك و تعالى طلاق را براى دو نوبت اجازه
الامام الرضا ( ع ) تاريخ و دراسة ( تحليلى از زندگانى امام رضا ع ) ( فارسي ) — صفحة 249
مساهمون: محمدجواد فضل الله
ص٢٤٩