مذهب اهل بيت عليهم السّلام ، امر بين الامرين است
مذهب اهل بيت عليهم السّلام درباره جبر و تفويض ، همان قول اخير است كه گفته شد ، يعنى أمر بين الامرين ، يا چيزى ميان اين دو ، و اين نظريّه منطبق با عدالت پروردگار است ، كه براساس آن نيكوكار را ثواب مىدهد ، و بدكار را عقاب مىكند ، امّا جبر ، موجب اثبات ظلم براى پروردگار متعال و نفى عدل از اوست ، همچنان كه تفويض يا اختيار ، مستلزم تعطيل قدرت و سلطنت پروردگار متعال است ، و هر دو عقيده مذكور با مرتبه كمال مطلق كه ويژه ذات مقدّس اوست ، منافات دارد .
يكى از خواستاران فهم اين مسأله ، به خدمت امام رضا عليه السّلام مىرسد و مىپرسد ، اى فرزند پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله روايتى از امام صادق جعفر بن محمّد صلّى اللّه عليه و إله براى ما نقل شده ، كه فرموده است : لا جبر و لا تفويض بل أمربين أمرين « 1 » ، معناى اين روايت چيست ؟
امام عليه السّلام فرمود : هر كس گمان مىكند ، كه اعمال ما را خدا مىآفريند ، و سپس بر همين اعمال ما را عذاب مىكند به جبر قائل شده است ، و هر كس مىپندارد ، كه خداوند متعال امور آفرينش ، و رسانيدن روزى را ، به حجّتها و جانشينان خود در روى زمين ، واگذار كرده است ، معتقد به تفويض شده است ، و قائل به جبر كافر ، و معتقد به تفويض مشرك است .
او عرض مىكند : اى فرزند پيامبر خدا ، پس امر بين امرين چيست ؟
امام عليه السّلام مىفرمايد : امر ميان امرين ، وجود راه و امكانى است كه به وسيله آن انسان آنچه را بدان مأمور است انجام دهد ، و آنچه را از آن نهى شده ، رها كند .
عرض مىكند : آيا خداوند عزّ و جلّ مشيّت و اراده خود را در اين باره اعمال مىكند .
امام عليه السّلام مىفرمايد : امّا در مورد اوامر ، اراده و مشيّت الاهى ، همان امر به آنها و خشنودى به آنها و يارى بر انجام دادن آنهاست ، و اراده و مشيّت خداوند در مورد معاصى ، نهى از آنها ، و ناخشنودى او بر آنها ، و كيفر او بر ارتكاب آنهاست .
تفويض
از ياسر خادم نقل شده كه گفته است :
هامش
( 1 ) - نه جبر است و نه اختيار ، بلكه چيزى ميان اين دو مىباشد .