كسفينة نوح من ركبها نجا ، و من تخلّف عنها غرق و هوى « 1 » ) .
امام رضا عليه السّلام در بيان فلسفه توحيد ، طريقهاى مخصوص به خود ندارد ، بلكه روش و منطق آن حضرت در اين باب ، همان شيوه اصيلى است كه ائمّه اهل بيت عليهم السّلام همگى بر آن يك زبانند ، و خويشتن را در برابر مذاهب و انديشههاى ديگر ، كه موجب انحراف و گمراهى مردم مىشود ، وقف دفاع از آن كردهاند .
ما در اين جا در صدد نيستيم كه اعتقادات مذاهب مختلف را درباره توحيد ، با يكديگر مقايسه كنيم ، زيرا اين كار به بحث گستردهاى نياز دارد ، كه ورود در آن موجب خروج از محدودهاى است كه ما در اين بررسى ، مقيّد به رعايت آن هستيم ، و آنچه در اين جا براى ما لازم است اين است ، كه حدود و چگونگى اعتقاد به يگانگى خدا را طبق اخبارى كه از امام رضا عليه السّلام به دست ما رسيده است ، عرضه بداريم .
خداوند شبيه آفريدگان نيست
نخستين روايتى كه در باب توحيد از حضرت رضا عليه السّلام در پيش روى ما قرار دارد ، اين است كه فرمود : ( من شبّه اللّه تعالى بخلقه فهو مشرك ، و من نسب اليه ما نهى عنه فهو كافر « 2 » ، اين حديث رد صريحى است ، بر كسانى كه گفتهاند خداوند آدم را بر صورت خويش آفريده است ، و آن را از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله روايت كردهاند ، و امام عليه السّلام در حديث ديگرى منشأ اشتباه اين گروه را توضيح مىدهد ، چنان كه حسين بن خالد نقل مىكند ، كه گفته است :
به امام رضا عليه السّلام عرض كردم اى فرزند پيامبر صلّى اللّه عليه و إله ، مردم از رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله روايت مىكنند ، كه فرموده است خداوند عزّ و جلّ آدم را بر صورت خويش آفريد .
امام عليه السّلام فرمود : خداوند آنان را بكشد ، اينها جزء نخست حديث را انداختهاند ، و آن اين است كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله از كنار دو مرد كه به يكديگر دشنام مىدادند ، عبور فرمود و شنيد ، كه يكى از آن دو به ديگرى مىگويد ، خداوند چهره تو و هر كسى را كه به تو شبيه
هامش
( 1 ) - يعنى : خاندان من در ميان شما مانند كشتى نوحند ، هر كس در آن كشتى درآيد نجات مىيابد ، و هر كسى نافرمانى كند غرق و نابود مىشود .
( 2 ) - هر كس خداوند متعال را به آفريدگان او تشبيه كند ، مشرك است ، و هر كس آنچه را كه نهى شده به او نسبت دهد كافر است .