اصول دين لازم است در غير از اين موارد ضرور نيست و چنانچه بنا باشد آن شرايط در غير از آن موارد در نظر گرفته شود ، درباره نسبت بسيارى از آثار و تأليفات به صاحبان آنها شكّ و ترديد پديد مىآيد ، زيرا راهى و دليلى در اختيار نداريم كه ما را به صحّت انتساب آنها كاملا مطمئن سازد ، علاوه بر اين چون بسيارى از محقّقان شهرت را يكى از طرق اثبات شرعى شمردهاند . اشتهار اين كتاب ، صحّت انتساب آن را ممكن مىسازد ، و اگر براى ما ثابت شود ، كه مقصود نجاشى در گفتار خود كه نوفلى رسالهاى از امام رضا عليه السّلام روايت كرده ، همان رساله ذهبيّه است ، از نظر ما اين مشكل حلّ شده است ، و آنچه تأييد مىكند كه مقصود نجاشى همان رساله ذهبيّه است اين است كه گفتهاند ، در كتابخانه علّامه عسكرى در سامرّاء نسخهاى خطّى از طبّ امام رضا عليه السّلام وجود دارد ، كه راوى آن ابى محمّد حسن بن محمّد نوفلى است « 1 » . البتّه اين نظريّه در صورتى درست خواهد بود كه نوفلى رساله ديگرى غير از رساله ذهبيّه از امام رضا عليه السّلام روايت نكرده باشد ، و گرنه امر به ما نيز مشتبه خواهد بود ، و ما نمىدانيم چه سبب موجّه و معقولى در كار بوده كه نجاشى در رجال خود ، درباره كتابهايى كه آنها را به اصحاب و راويان آنها نسبت داده ، از هر گونه توضيح خوددارى كرده و حتّى نام اين كتابها را نبرده و به ذكر « نسخه و يا رساله » اكتفا كرده است .
بارى ، اين رساله بليغ علمى از نفيسترين و گرانبهاترين مواريث اسلامى ، در زمينه دانش پزشكى است ، و بطور مختصر مشتمل بر رشتههايى از علوم پزشكى مىباشد مانند علم تشريح ، زيستشناسى ( بيولژى ) وظائف الاعضا ( فيزيولژى ) و علم الامراض ( باكتريولژى ) و بهداشت و جز آن مىباشد ، و بخش زيادى از طبّ پيشگيرى را نيز بيان كرده است ، همچنين شامل دانش شيمى و تغذيه و بسيارى از دانشهاى ديگر مىباشد .
امام رضا عليه السّلام اين رساله را در حدود سال 201 ه براى مأمون خليفه عبّاسى فرستاد ، و در اين زمان دانش پزشكى صورت علمى نداشت ، و در حالت ابتدايى و اوّليه ، و بر اساس مداومت و تجربه بود ، نه بر پايه اكتشافات علمى ، همچنان در آن زمان هنوز وجود ميكربها كشف نشده ، و از چگونگى مواد مهمّ غذايى مانند ويتامينها آگاهى به دست نيامده بود ، و از اكتشافات مهمّ ديگر پزشكى براى مبارزه با ميكروبها مانند
هامش
( 1 ) - طبّ الرّضا مجموعه انتشارات « ملتقى العصرين » شماره 2 ص 130 .