امام رضا عليه السّلام فرمود : ابياتى دربارهء ما سرودهاى ، كه در آنها كسى بر تو سبقت نجسته است ، سپس خطاب به غلام خود فرمود كه از مال چيزى به همراه دارى ، عرض كرد سيصد دينار ، فرمود آنها را به او بده ، سپس فرمود شايد اين وجه را اندك بداند ، اين استر را هم به او تحويل ده « 1 » .
امّا من به اشعارى از دعبل شاعر اهل بيت عليهم السّلام كه به مناسبت ولايتعهدى امام رضا عليه السّلام سروده باشد ، آگاهى نيافتم و آنچه تاريخ ، از او نقل كرده ، همان چكامه تائيّه مشهورى است ، كه در آن مصيبتهاى دردناك و هولانگيزى را كه از جانب خلفاى زمان و دستگاههاى جور و ستم حاكمان ، بر اهل بيت عليهم السّلام وارد شده ، تصوير كرده است .
دعبل در اين چكامه مىخواهد عواطف امّت را برانگيزد ، و حسّ محبّت را نسبت به اهل بيت در آنها بيدار كند ، و با اشعارى شيوا ، به مصيبتهاى خونبار و فجايع وحشتناكى كه در دوران حكومت امويان و عبّاسيان بر آنها وارد شده اشاره كرده ، و توجّه امّت را به لزوم يارى آنها براى پيروزى بر دشمنان و غاصبان حقّ آنان ، جلب مىكند ، آغاز چكامه اين است :
هامش
برگزيده خويش ساخت ، اى آنانى كه از جنس بشر هستيد شما برترين آفريدگانيد و علم قرآن و محتواى سورههاى آن نزد شماست .
( 1 ) - عيون اخبار الرّضا ج 2 ص 143 برخى در نسبت اين اشعار بر ابى نواس ترديد كردهاند ، بدين جهت كه وفات او بنابر اقلّ روايات سه سال پيش از ولايتعهدى امام رضا عليه السّلام بوده است ، زيرا وفات ابى نواس را در سال 195 يا 198 و غير از اينها نوشتهاند ، و ولايتعهدى امام رضا عليه السّلام در سال 201 اتّفاق افتاده است ، بنابراين او اين جريان را درك نكرده و بدين مناسبت چيزى نسروده است و در اين مورد دو احتمال است :
اين كه گوينده اين اشعار همان ابو نواس معروف باشد ، ليكن اين ابيات را در غير اين مناسب سروده است ، و اين احتمال بعيد نيست بويژه اين كه اين اشعار را همه به او نسبت دادهاند .
- اين كه گوينده اين ابيات ابى نواس ديگرى است كه معروف به ابى نواس حقّ مىباشد و از اصحاب امام هادى عليه السّلام است و نام و كنيه او ابو السّرى سهل بن يعقوب بن اسحاق مىباشد . او در ميان مردم تظاهر به بىبندوبارى ، و با آنها خوشمزگى مىكرد و از اين راه ، تشيّع خود را اظهار و جان خود را در امان مىداشت ، و هنگامى كه اين را امام هادى عليه السّلام شنيد ، او را به ابى نواس حقّ ملقّب داشت ، و به او فرمود : اى ابا السّرى تو ابو نواس حقّ هستى ، و آنكه پيش از تو بوده ابو نواس باطل است . . . الكنى و الالقاب نوشته حاج شيخ عبّاس قمى ج 1 ص 170 . در اين جا آنچه بايد ثابت شود اين است كه اين ابو نواس حقّ زمان حيات امام رضا عليه السّلام را درك كرده باشد تا بتوان اين ابيات را از او دانست ، ولى دليلى بر اين ، در دست نيست ، و اين كه او را از اصحاب امام هادى عليه السّلام شمردهاند ، و در زمره اصحاب امامان پيش از آن حضرت ذكر نكردهاند ، عكس اين مطلب را ثابت مىكند ، بنابراين احتمال اوّل به صحّت نزديكتر مىباشد . و خدا داناتر است .