آن عمل پيش از اين از طرف امامان توجيه و تجويز شده و صورت شرعى پيدا كرده باشد . از اين رو مأمون نيازى نداشت ، كه دستگاه جاسوسى همگانى و سازمان اطّلاعات عمومى تأسيس كند ، تا اعمال توده شيعى را كه در قيد اطاعت امام خويش هستند ، زير نظر قرار دهد ، بلكه نياز بيشتر اين بود كه رفتار امام و ارتباط او با خارج ، مورد مراقبت و رسيدگى باشد .
براى تأكيد اين مطلب ، كه تا چه اندازه شيعيان با ائمّه عليهم السّلام خود ، همبستگى و ارتباط عملى دارند ، خوب است آنچه را ريّان بن صلت روايت كرده است ، به طور مثال در اين جا ذكر كنيم .
« گفته شده ابراهيم بن هشام عبّاسى ، از امام عليه السّلام بدگويى و عيبجويى مىكرد ، يكى از شيعيان چگونگى را به اطّلاع امام عليه السّلام رسانيد و درخواست كرد ، اجازه دهند او را به قتل برساند ، امام عليه السّلام به شدّت از اين عمل منع فرمود . سپس عرض كرد ، فضل بن سهل مرا براى انجام برخى از كارهايش به عراق روانه مىكند ، و عبّاسى نيز چند روز پس از من راهى عراق مىشود ، آيا اجازه مىدهيد ، به دوستان قمّى شما بگويم ، از آنها بيست يا سى نفر از شهر بيرون روند ، و مانند اين كه دزد و راهزن هستند ، هنگامى كه عبور مىكند ، او را بكشند ، و در اين صورت گفته خواهد شد راهزنها او را كشتهاند ؟ امام عليه السّلام سكوت فرمود و به من هيچ پاسخى نداد .
وقتى كه به سوى عراق حركت كردم ، و به حوّان رسيدم ، سوارى را نزد زكريّا بن آدم فرستادم ، و به او نوشتم امورى است كه نمىتوان آنها را نوشت ، اگر موافقت كنى و در فلان روز به محلّ مشكوة آيى ، من انشاء اللّه تو را در آنجا ديدار خواهم كرد ، من به محلّ مشكوة وارد شدم و او پيش از من به آن جا رسيده بود ، او را از چگونگى آگاه ، و داستان را براى او بيان كردم ، و گفتم كه عبّاسى در فلان روز به اين محلّ ورود خواهد كرد ، زكريّا گفت اين مرد را به من واگذار ، سپس با او خداحافظى و آن جا را ترك كردم .
زكريّا بن آدم به قم بازگشت ، و معمّر . . . نيز وارد قم شده بود ، زكريّا درباره آنچه به او گفته بودم با وى به مشورت پرداخت ، معمّر به او گفت : نمىدانم سكوت امام عليه السّلام امر است يا نهى ، و تو را هم به چيزى دستور نفرموده است ، بنابراين درست نيست كه
الامام الرضا ( ع ) تاريخ و دراسة ( تحليلى از زندگانى امام رضا ع ) ( فارسي ) — صفحة 123
مساهمون: محمدجواد فضل الله
ص١٢٣